I SA/Ol 599/07

SENTENCJA Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 31 grudnia 2007r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. S. i B.S. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. S. i B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy UZASADNIENIE Na podstawie art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.) Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245§2 i 3 p.p.s.a.). Skarżący B. i B. S. złożyli formularze wniosków o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, w którym zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż B.S. otrzymuje rentę inwalidzką w wysokości 420 zł. Jako argumentację wniosku podał również, iż był aresztowany przez okres 2,5 roku co spowodowało kłopoty finansowe. Ponadto oświadczył, iż komornik podjął egzekucję z renty na kwotę 25.000 zł. Odnośnie posiadanego majątku skarżący wskazał, iż posiada 13 ha nieruchomości rolnej z czego 3 ha stanowią nieużytki. B. S. obecnie nie pracuje, przez okres trzech lat przebywała na rencie. Leczy się na tarczycę i kręgosłup. Po operacji, na którą ma skierowanie zamierza ubiegać się ponownie o rentę. W zakresie posiadanego majątku skarżąca oświadczyła, iż jest właścicielką domu o powierzchni 50 m2 oraz wspólnie z mężem nieruchomości rolnej o powierzchni 13 ha w tym 3 ha nieużytków. Skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają z dwoma synami. Starszy syn z tytułu zastępczej służby wojskowej otrzymuje wynagrodzenie około 450 zł miesięcznie, młodszy syn uczy się. Skarżący nie posiadają majątku ruchomego, jak również zasobów pieniężnych: oszczędności, papierów wartościowych. Ponadto na podstawie akt administracyjnych ustalono, iż małżonkowie S. są właścicielami nieruchomości rolnej o łącznej powierzchni 20,3149 ha z czego 11,5549 ha to grunty orne, 6,8090 ha łaki i pastwiska, natomiast 1,9510 ha to inne grunty w tym: nieużytki, drogi, rowy, lasy. Dodatkowo z zaświadczenia wydanego przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w "[...]" wynika, iż B. i B. S. nie korzystali, a także nie ubiegają się o żadną z form pomocy społecznej. Natomiast z pisma z dnia 30 kwietnia 2007r. z Powiatowego Urzędu Pracy w "[...]" wynika, iż małżonkowie nie figurują w ewidencji osób bezrobotnych i nie pobierają żadnych świadczeń. Ponadto ustalono, iż 12 kwietnia 2006r. skarżący nabyli grunty o powierzchni 3,64 ha. Na podstawie art. 255 p.p.s.a. , jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, Sąd ma prawo zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do skarżących wezwania z dnia 11 grudnia 2007r. W wezwaniach tych zwrócono się o przedłożenie, w terminie siedmiu dni, dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: oświadczenia w jaki sposób wykorzystywane są posiadane nieruchomości, w jakim celu dokupione zostały grunty o powierzchni 3,64 ha i przedstawienia na tę okoliczność aktu notarialnego, oświadczenia w jakim okresie B. S. przysługiwała renta i czy po tym okresie zarejestrowała się jako osoba bezrobotna, a także w jakim okresie B. S. pozbawiony był wolności. Z dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych złożonych jedynie przez skarżącego wynika, iż nieruchomości rolne o łącznej powierzchni 9,63 ha są wydzierżawione nieodpłatnie przez skarżących na okres 10 lat począwszy od 11.07.2003r (jedna nieruchomość) i 05.08.2002r. (druga nieruchomość). Pozostałe grunty skarżący zaczął uprawiać "poprzez koszenie", jednakże jak podał nie orientuje się w chwili obecnej czy ze zgromadzonej kiszonki – uzyska jakiś dochód. Na podstawie przedstawionego aktu notarialnego ustalono również, iż nieruchomość rolną o powierzchni 3,64 ha skarżący nabyli w dniu 12.04.2006r. za kwotę 8.000 zł. Ponadto z dokumentu tego wynika, iż B. i B. S. okazali przy zawieraniu aktu notarialnego zaświadczenie Wójta Gminy z dnia 23.03.2006r stwierdzające, iż są oni właścicielami nieruchomości rolnych o powierzchni 20,9287 ha w tym 18,5339 ha użytków rolnych. Ustalono również, iż skarżący był pozbawiony wolności w okresie od 23.02.2000r. do 20.06.2002r. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawców nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Osoby fizyczne powinny partycypować w kosztach postępowania, jeżeli mają jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla nich i ich rodziny. Zwrócić należy uwagę, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest obciążeniem budżetu państwa i przerzuceniem ciężaru tych kosztów na Skarb Państwa. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Oceniając stan majątkowy skarżących zgodzić można się jedynie, iż otrzymywane przez rodzinę świadczenia tj. renta i wynagrodzenie z tytułu odbywania zastępczej służby wojskowej nie są rzeczywiście wysokie, oscylują bowiem w granicach 870 złotych. Na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżących wpływ mają jednakże także inne okoliczności. Zauważyć należy, iż ubiegający się o przyznanie prawa pomocy są właścicielami znacznego majątku nieruchomego– użytków rolnych, który musi zostać uwzględniony przy badaniu ogólnej sytuacji finansowej. Posiadanie majątku w postaci nieruchomości rolnych wiąże się bowiem z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych. Należy zauważyć, iż w tak trudnej jak wykazują wnioskodawcy sytuacji materialnej byli oni w stanie powiększyć swój majątek poprzez zakup dodatkowej ziemi i wydatkowali na ten cel 8.000 zł. W tych okolicznościach należy uznać, iż wyjaśnienia skarżących w zakresie ich sytuacji finansowej są mało prawdopodobne, ponieważ, przy uzyskiwanych dochodach i sytuacji w jakiej się znajdują, jak oświadczyli od kilku lat, nie byli w stanie zgromadzić takiej kwoty pieniężnej. Ponadto zwrócić należy uwagę, że nie wyjaśnione są przyczyny, z powodu których skarżący powiększają swój areał, którego na marginesie należy dodać - nie uprawiają lub wydzierżawiają w sposób nieodpłatny. Niewiarygodne zatem jest, iż w trudnej sytuacji finansowej skarżący nieodpłatnie wydzierżawiają grunty rolne, nie uprawiają pozostałych gruntów rolnych, a jednocześnie powiększają swój majątek o kolejne użytki rolne. Niewyjaśniona została również dość nietypowa sytuacja nieodpłatnego wydzierżawiania gruntów w sytuacji trudności finansowych skarżących. Niekonsekwentne są również wyjaśnienia B. S. jakoby z powodu jego pozbawienia wolności rodzina popadła w trudności finansowe. Godzi się bowiem zauważyć, iż skarżący został zwolniony z aresztu w czerwcu 2002r., czyli ponad 5 lat temu i w tym czasie jak wskazano wyżej rodzina powiększyła swój majątek. Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji materialnej skarżących jest również fakt, iż nie korzystali oni z pomocy społecznej, jak również nie rejestrowali się jako bezrobotni, co wskazywać może, że nie było takiej potrzeby. Dodatkowo jedynie wskazać należy, iż B. S. nie udzieliła odpowiedzi w jakim okresie i do kiedy przysługiwało jej świadczenie rentowe oraz czy po tym okresie zarejestrowała się jako osoba bezrobotna. Jak wcześniej wskazano instytucja przyznania prawa pomocy jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, a do takich skarżących zaliczyć nie sposób. Są oni bowiem właścicielami znacznego majątku nieruchomego, z akt sprawy oraz argumentacji wnioskodawców nie wynika również aby majątek ten był przedmiotem hipoteki, zajęcia komorniczego czy egzekucji. Ponadto majątek ten może ewentualnie służyć, przypadku braku bieżących środków pieniężnych jako zabezpieczenie kredytu bądź pożyczki. Co więcej w przypadku tak nieracjonalnej gospodarki posiadanym majątkiem, jak wykazują skarżący, tj. nieodpłatna dzierżawa, nie uprawianie ziemi, może stać się on również przedmiotem sprzedaży. Potencjalnych możliwości zdobycia środków pieniężnych upatrywać należy jednakże, przede wszystkim w racjonalnym gospodarowaniu posiadanymi gruntami rolnymi, w tym także w uprawie ziemi. Z tego powodu nie zasługuje na uwzględnienie argument, iż skarżący pozbawiony był wolności, ponieważ miało to miejsce 5 lat temu, poza tym w gospodarstwie domowym pozostawała jeszcze skarżąca i dorosły syn. Oceniając przedstawioną przez wnioskodawców sytuację materialną, stwierdzić należy, iż nie uzasadnia ona przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Nieracjonalna jest bowiem sytuacja, w której wnioskodawcy posiadający znaczny majątek nie wykorzystują go (przez uprawę ziemi, czy przez dochód z dzierżawy), powiększają swoje nieruchomości, a jednocześnie żądają aby koszty sądowe ponosił za nich Skarb Państwa. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.