II SAB/Gd 53/24

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na bezczynność Wojewody Pomorskiego w przedmiocie świadczenia wychowawczego postanawia: odrzucić skargę. UZASADNIENIE A. K. (dalej jako: strona, skarżąca) w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na bezczynność Wojewody Pomorskiego (dalej jako: Wojewoda, organ) wniosła o zobowiązanie organu do rozpoznania jej wniosków o przyznanie świadczenia wychowawczego i zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dziecko, T. K., w okresie od 1 marca 2016 r. do 31 grudnia 2019 r., a także o stwierdzenie, że bezczynność organu nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa, zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej w kwocie 4.000 zł oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Uzasadniając skargę wskazała, że w dniu 22 maja 2020 r. Wojewoda stwierdził, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie w sprawie od 1 marca 2016 r. do 31 grudnia 2019 r. i ustalił, że krajem pierwszym do wypłaty świadczeń w okresach od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2018 r. są Niemcy. W konsekwencji Burmistrz Miasta Lęborka uchylił swoją decyzję z dnia 5 maja 2016 r. w sprawie świadczenia na okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. oraz decyzję z dnia 13 października 2017 r. w sprawie świadczenia na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. na dziecko T. K. W dalszej kolejności skarżąca podniosła, że Wojewoda Pomorski decyzją z dnia 24 października 2023 r. ustalił, że w okresie od dnia 1 marca 2016 r. do 31 października 2018 r. pobierała ona nienależnie zasiłek rodzinny wraz z dodatkami w łącznej kwocie 4.220,00 zł oraz zobowiązał ją do zwrotu tej kwoty. Natomiast decyzją z dnia 25 stycznia 2024 r. Wojewoda orzekł, że w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2018 r. skarżąca pobierała nienależnie świadczenie wychowawcze na dziecko T. K. w łącznej kwocie 15.000,00 zł oraz zobowiązał ją do zwrotu tej kwoty. A. K. wyjaśniła, że pomimo upływu blisko 4 lat od ustalenia, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów do dnia sporządzenia skargi nie ustalono jej prawa do świadczenia wychowawczego za sporny okres i zamiast tego podjęto wobec niej procedury związane ze zwrotem nienależnie pobranego świadczenia. Wskazała, że Wojewoda przekazał jej wniosek do właściwej niemieckiej instytucji, a korespondencja elektroniczna została odebrana przez Familienkasse S. w dniu 22 maja 2020 r. Do dnia złożenia skargi nie otrzymała żadnych świadczeń za wskazany okres zasiłkowy na dziecko i nie otrzymała orzeczenia w przedmiocie świadczeń za ten okres. W jej ocenie, skoro instytucja niemiecka nie zajęła stanowiska w określonym terminie i nie wypłaciła świadczeń to – zgodnie z polskim ustawodawstwem - świadczenia powinien wypłacić Wojewoda Pomorski. Wskazała ponadto, że od czasu ustalenia, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów upłynęło blisko 4 lata i organ powinien posiadać już wszelkie niezbędne informacje dla wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie. Sprawa nie została jednak załatwiona a skarżąca nie została poinformowana o niezałatwieniu sprawy w terminie oraz przyczynie zwłoki (art. 36 § 1 k.p.a.). W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej odrzucenie. Uzasadniając swoje stanowisko organ wyjaśnił, że okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest fakt, że skarżąca złożyła w dniu 24 sierpnia 2017 r. w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w L. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2017/2018. W toku postępowania ustalono, że do spraw skarżącej w stosunku do dziecka T. K. przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od 1 marca 2016 r. do 31 grudnia 2019 r. Skarżąca była osobą nieaktywną zawodowo, podczas gdy ojciec dziecka K. K. pracował na terenie Niemiec. MOPS w L., przy piśmie z dnia 27 listopada 2019 r., przekazał wniosek skarżącej wraz z kompletem dokumentów do Wojewody Pomorskiego. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, organ stwierdził że krajem pierwszym do wypłaty świadczeń są Niemcy. Natomiast w Polsce, jako w kraju drugim, można ewentualnie przyznać dodatek dyferencyjny, pod warunkiem że niemieckie świadczenia rodzinne byłyby niższe. Wojewoda przekazał wniosek skarżącej na formularzu F001 do Niemiec tytułem pierwszeństwa i jednocześnie decyzją z dnia 17 stycznia 2023 r. odmówił przyznania dodatku dyferencyjnego do świadczenia wychowawczego na córkę T. K. w okresie 1 października 2017 r. – 30 września 2018 r. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało zakończone w 2023 r. Zarządzeniem z dnia 30 grudnia 2024 r. Przewodnicząca Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, na podstawie art. 57 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: "P.p.s.a.", rozdzieliła skargi zawarte w piśmie skarżącej z 19 listopada 2024 r. poprzez odrębne zarejestrowanie siedmiu skarg na bezczynność Wojewody w sprawie: zasiłku rodzinnego (sygn. akt II SAB/Gd 51/24), świadczenia wychowawczego (sygn. akt II SAB/Gd 52/24), świadczenia wychowawczego (sygn. akt II SAB/Gd 53/24), świadczenia wychowawczego (sygn. akt II SAB/Gd 54/24), zasiłku rodzinnego (sygn. akt II SAB/Gd 55/24), zasiłku rodzinnego (sygn. akt II SAB/Gd 56/24) i zasiłku rodzinnego (sygn. akt II SAB/Gd 57/24). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako: "P.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 - 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8), bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1 - 3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9). Z przepisów art. 149 § 1 i 1a P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Bezczynność organu administracji publicznej została zdefiniowana w art. 37 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.; dalej: "k.p.a.") jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych, ani w terminie wyznaczonym zgodnie z art. 36 § 1 tej ustawy. A zatem organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie przez siebie zmienionym na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie skarżąca zwalcza bezczynność organu w rozpoznaniu jej wniosku z 24 sierpnia 2017 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2017/2018. Jak wynika z przesłanych Sądowi akt sprawy, w dniu 17 stycznia 2023 r. Wojewoda wydał decyzję o odmowie przyznania dodatku dyferencyjnego do świadczenia wychowawczego na córkę T. K. w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Nie ulega zatem wątpliwości, że przed wniesieniem skargi (co miało miejsce 20 listopada 2024 r.) organ załatwił wniosek skarżącej z 24 sierpnia 2017 r. w jeden z dopuszczalnych prawem sposobów, tj. wydając w tym zakresie decyzję. W tym miejscu należy wskazać, że w dniu 22 czerwca 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") podjął uchwałę w sprawie II OPS 5/19 (ONSAiWSA 2020/6/79) w której wskazał, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a. W uzasadnieniu tej uchwały podniesiono m. in., że skargę na bezczynność, wniesioną po zakończeniu postępowania administracyjnego, należy uznać za niedopuszczalną, bowiem odmienne rozumowanie oznaczałoby, że środek ten zamiast w swoim celu zmierzać do likwidacji stanu bezczynności, powiązany byłby z celem wykraczającym poza zakres postępowania administracyjnego, a więc z dążeniem do uzyskania prejudykatu. Z uzasadnienia uchwały wynika również, że kontrolowany w wyniku skargi na bezczynność stan rzeczy musi być w dacie wniesienia tej skargi aktualny, nie zaś historyczny, z tego względu, że zasadniczym celem skargi na bezczynność jest usunięcie stanu bezczynności. NSA podkreślił również, że pogląd o dopuszczalności rozstrzygania spraw ze skarg na bezczynność, w razie załatwienia sprawy administracyjnej przed wniesieniem skargi, jest nieprawidłowy z tego powodu, że zakończenie postępowania, którego sposób prowadzenia jest skarżony, skutkuje ustaniem stanu podlegającego kontroli sądowej, tj. stanu bezczynności. W ocenie Sądu taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Przeszkodę do merytorycznego rozpoznania skargi A. K. stanowi bowiem okoliczność wniesienia jej w dniu (20 listopada 2024 r.) w którym organ nie pozostawał w bezczynności, albowiem wcześniej (17 stycznia 2023 r.) wydał decyzję o odmowie przyznania dodatku dyferencyjnego do świadczenia wychowawczego na córkę T. K. w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r., załatwiając w ten sposób wniosek skarżącej z 24 sierpnia 2017 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2017/2018. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn (niż wskazane w pkt 1-5a) jej wniesienie jest niedopuszczalne. Sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 3 P.p.s.a.). Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.