XVII AmC 1264/09

<p> <strong> <!-- -->Sygn. akt XVII AmC 1264/09</strong> </p> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Powód Stowarzyszenie <span class="anon-block">(...)</span>z siedzibą w <span class="anon-block">P.</span>pozwem z dnia 20 lipca 2009 r. wniósł o uznanie za niedozwolone i zakazanie pozwanemu <span class="anon-block">(...) Bankowi (...) SA</span>wykorzystywania w umowach z konsumentami postanowienia wzorca umownego stosowanego przez pozwanego przy wykonywaniu działalności gospodarczej o treści: „Z tytułu naprawienia szkody wynikłej z nieprawidłowego lub nieterminowego wykonania dyspozycji bank zapłaci Posiadaczowi zryczałtowane odszkodowanie za każdy i wszystkie przypadki w wysokości jednokrotności odsetek w wysokości karnej stopy procentowej obowiązującej w Banku należnych od kwoty dyspozycji za każdy dzień zwłoki jej/ich realizacji, w żadnym wypadku jednak nieprzekraczające łącznie kwoty 100.000, - zł (słownie stu tysięcy złotych)”. (punkt 8.1. Regulaminu Rachunków dla Konsumentów <span class="anon-block">(...)</span>Bank <span class="anon-block">(...)</span>SA).</p> <p>Zdaniem powoda zakwestionowane postanowienie jest rażąco sprzeczne z dobrymi obyczajami i narusza uzasadnione interesy konsumentów, a zatem stanowi „niedozwoloną” klauzulę umowną w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1)">art. 385 ^{<!-- -->1} § 1 k.c.</a> Powód wskazał, że postanowienie tej treści w sposób sprzeczny z prawem ogranicza odpowiedzialność odszkodowawczą przedsiębiorcy względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, wypełniając tym samym znamiona niedozwolonej klauzuli umownej zawartej w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(3);art. 385(3) pkt. 2)">art. 385 ^{<!-- -->3} pkt 2 kc.</a> W ocenie powoda powyższe postanowienie narusza również <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971400939" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe - Dz. U. z 1997 r. Nr 140, poz. 939 (art. 52;art. 52 ust. 2;art. 52 ust. 2 pkt. 10)">art. 52 ust. 2 pkt 10 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Prawo bankowe</a> (Dz. U. 02.72.665).</p> <p>Pozwana spółka wniosła o oddalenie powództwa w całości, zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Stwierdziła, że zakwestionowane zapisy nie naruszają interesów konsumentów ani nie są sprzeczne z dobrymi obyczajami. Pozwana wskazała, że kwestionowana klauzula nie ogranicza odpowiedzialności banku względem konsumenta, a jedynie określa wysokość zryczałtowanego odszkodowania na wypadek określonego tam nienależytego wykonania zobowiązania.</p> <p>Pozwana wskazała, iż nie uchyla się od odpowiedzialności za zdarzenie objęte tą klauzulą (nieterminowe wykonanie dyspozycji), a jedynie modyfikuje metodę ustalania odszkodowania. Kwestionowana klauzula zawiera bowiem określenie kary umownej. W ocenie pozwanej kara umowna jest korzystna dla konsumenta, gdyż w przypadku zaistnienia szkody po stronie konsumenta wypłacane jest mu odszkodowanie do jej wysokości bez względu na wysokość rzeczywiście poniesionej szkody oraz bez konieczności udowadniania jej wysokości. Usunięcie przedmiotowego zapisu spowodowałoby powstanie po stronie konsumentów obowiązku udowadniania rzeczywistej szkody i odszkodowanie zostałoby ograniczone do jej wysokości. Postanowienie to stanowi zatem dla konsumenta ułatwienie w dochodzeniu odszkodowania. Pozwana wskazała również, iż wysokość kary umownej nie jest określona w kwestionowanej klauzuli wprost (kwotowo) lecz zależy od iloczynu kwoty, w stosunku do której bank popadł w opóźnienie oraz karnej stopy procentowej obowiązującej w banku (dotychczas zawsze była ona równa maksymalnej dopuszczalnej stopie odsetek). Stopa ta jest wielokrotnie wyższa od oprocentowania rachunków bankowych oraz depozytów przeto konsument wielokrotnie na takim opóźnieniu banku zarabia, a obowiązek zapłaty tak wysokich odsetek stanowi dotkliwa karę dla banku. Jedynym górnym ograniczeniem wysokości kary umownej jest kwota 100 000 zł., co nie może być uznane za ograniczenie istotne.</p> <p>W piśmie procesowym z dn.28.08.2009 r. powód podtrzymał w całości wszystkie żądania pozwu i wskazał na sytuację, w której szkoda przewyższa ustaloną w postanowieniu kwotę 100 000zł. Wskazał ponadto, iż bank nie zastrzegł nigdzie, że w przypadku gdy kara umowna nie naprawi całości szkody, to konsument będzie mógł dochodzić pełnego odszkodowania na zasadach ogólnych. Sporna klauzula nie umożliwia konsumentowi dochodzenia pełnego odszkodowania, gdyż brakuje tam zastrzeżenia z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 484;art. 484 § 1;art. 484 § 1 zd. 2)">art. 484 § 1 zdanie drugie kc.</a> </p> <p>W piśmie z dn. 18.09.2009r. Bank podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie.</p> <p>Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił i zważył co następuje:</p> <p>Bezspornym jest, iż pozwany w prowadzonej działalności gospodarczej wykorzystywał przytoczone w pozwie postanowienie umowne. Pozwany temu nie zaprzeczył. Nie zarzucił też niezgodności cytowanego postanowienia z treścią stosowanego wzorca umownego. W związku z tym, okoliczność tą w świetle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 230)">art. 230 kpc</a> należało uznać za przyznaną.</p> <p>W postępowaniu o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone przedmiotem oceny Sądu jest, czy zawarte we wzorcach, kwestionowane postanowienia kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz czy skutkiem tego dochodzi do rażącego naruszenia interesów konsumentów. Nie dotyczy to jednak postanowień regulujących główne świadczenia stron, jak cena lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Decydujące znaczenie dla abuzywności tych postanowień ma fakt, czy zostały uzgodnione w sposób indywidualny. W przedmiotowej sprawie, jak wynika z materiału dowodowego, nie mamy do czynienia z uzgodnieniem indywidualnym.</p> <p>Przesłankami abuzywności postanowień wzorca umownego jest zgodnie z brzmieniem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1)">art. 385 ^{<!-- -->1} § 1 kc</a> jest oprócz wymienionych wyżej przesłanek również ich sprzeczność z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów konsumenta. Istotą dobrych obyczajów jest szeroko rozumiany szacunek do drugiego człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien wyrażać się on właściwym informowaniem o wynikających z umowy uprawnieniach, niewykorzystywaniem uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty przy zawieraniu umowy i jej realizacji, rzetelnym traktowaniu konsumenta jako równorzędnego partnera umowy. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można więc uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron (tak M. Śmigiel – Wzorce s. 360). Chodzi więc o działanie, które potocznie określane jest jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania.</p> <p>Klauzula generalna wyrażona w art. 385 ^{<!-- -->1} § 1 k c uzupełniona została listą niedozwolonych postanowień umownych zamieszczoną w art. 385 ^{<!-- -->3} k c Obejmuje ona najczęściej spotykane w praktyce klauzule uznane za sprzeczne z dobrymi obyczajami zarazem rażąco naruszające interesy konsumenta. Ich wspólną cechą jest nierównomierne rozłożenie praw, obowiązków czy ryzyka między stronami prowadzące do zachwiania równowagi kontraktowej. Są to takie klauzule, które jedną ze stron (konsumenta) z góry w oderwaniu od konkretnych okoliczności stawiają w gorszym położeniu. Wyliczenie to ma charakter niepełny, przykładowy i pomocniczy. Funkcja jego polega na tym, że zastosowanie we wzorcu umowy postanowień odpowiadających wskazanym w katalogu znacząco ułatwić ma wykazanie, że spełniają one przesłanki niedozwolonych postanowień umownych objętych klauzulą generalną art. 385 ^{<!-- -->1} § 1 k c. W razie wątpliwości ciężar dowodu, że dane postanowienia nie spełniają przesłanek klauzuli generalnej spoczywa na przedsiębiorcy. – art. 385 ^{<!-- -->1} § 4 k c . Aby uchylić domniemanie, że klauzula umowna zgodna z którąś z przykładowych klauzul wymienionych w art. 385 ^{<!-- -->3}k c. jest niedozwolonym postanowieniem umownym należy wykazać, że została ona uzgodniona indywidualnie lub, że nie kształtuje praw i obowiązków konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami rażąco naruszając ich interesy mimo swego „niedozwolonego” brzmienia tzn nie spełnia przesłanek z art. 385 ^{<!-- -->1} § 1 k c . Dopiero po wykazaniu tej drugiej okoliczności może dojść do uchylenia domniemania abuzywności.</p> <p>W świetle powyższego w ocenie Sądu kwestionowana przez powoda klauzula stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1)">art.385^{<!-- -->1} §1 k.c.</a>, ponieważ jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumentów poprzez ograniczenie odpowiedzialności pozwanego Banku względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Zgodnie bowiem z przytoczonym postanowieniem w przypadku nieterminowej realizacji dyspozycji Posiadacza rachunku, Bank zapłaci odszkodowanie w wysokości odpowiadającej jednokrotności odsetek w wysokości karnej stopy procentowej obowiązującej w Banku należnych od kwoty dyspozycji za każdy dzień zwłoki jej/ich realizacji, a nie pełne odszkodowanie, o którym mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 471)">art. 471 k.c.</a> </p> <p>W ocenie Sądu taki sposób sformułowania treści omawianego zapisu pozwala na przyjęcie, że określone w nim odszkodowanie jest jedynym na jakie może liczyć konsument - posiadacz rachunku, w sytuacji braku wykonania przez Bank w terminie złożonej przez niego (konsumenta) dyspozycji, niezależnie od tego jaka byłaby rzeczywista szkoda konsumenta w związku z niewywiązaniem się przez Bank z ciążącego na nim zobowiązania. Zdaniem Sądu, takie właśnie przekonanie może odnieść przeciętny konsument, nie będący profesjonalistą, po zapoznaniu się z treścią spornego Regulaminu. Żaden bowiem zapis Regulaminu nie informuje konsumenta o prawie do dochodzenia przez niego od Banku, na zasadach ogólnych (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 471)">art. 471 k.c.</a>), odszkodowania uzupełniającego (do granic określonych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 361)">art.361 k.c.</a>), w razie gdyby wypłacone mu stosownie do pkt 8.1. Regulaminu odszkodowanie nie pokryło w całości poniesionej przez niego szkody. Objęta pozwem klauzula, poprzez niedoinformowanie konsumenta, może wywołać u niego błędne przekonanie co do zakresu przysługujących mu praw. Dlatego też, w ocenie Sądu, zapis ten należy uznać za sprzeczny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1)">art. 385^{<!-- -->1}§1 k.c.</a> jako godzący w dobre obyczaje (rzetelne traktowanie konsumenta, szacunek, zaufanie stron) i rażąco naruszający interesy konsumenta (dezinformacja, wykorzystanie niewiedzy konsumenta).</p> <p>Omawiane postanowienie stanowi przy tym niedozwoloną klauzulę umowną wskazaną w treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(3);art. 385(3) pkt. 2)">art. 385^{<!-- -->3} pkt 2 k.c.</a>, ogranicza bowiem odpowiedzialność pozwanego Banku względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, w stosunku do zasad ogólnych przewidzianych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 471;art. 472)">art. 471 i art. 472 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 361;art. 361 § 2)">art. 361 § 2 k.c.</a> </p> <p>Podkreślenia wymaga, że zawarcie we wzorcu umownym przedstawionym konsumentom do podpisania w warunkach wyłączenia możliwości negocjacji postanowienia umownego przewidującego odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania opartą na zasadach zryczałtowanych, zbliżonych do instytucji kary umownej jest niezgodne z powszechnie obowiązującymi przepisami <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">kodeksu cywilnego</a> i stanowi rażący przykład nadużywania przez pozwany Bank uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty oraz posiadanej pozycji kontrektowej. W stosunkach z konsumentami tylko profesjonalnie działający podmiot potrafi dostrzec ewentualne własne korzyści płynące z określenia zasad odpowiedzialności na zasadach ryczałtowych lecz zastosowanie we wzorcu przedmiotowego postanowienia może nie być korzystne dla konsumenta.</p> <p>W związku z tym należy zauważyć, że już samo obiektywne stwierdzenie, iż kwestionowana klauzula jest sprzeczna z przepisami powszechnie obowiązującymi stanowi samodzielną podstawę do uznania, że kwestionowane postanowienie spełnia przesłanki klauzuli abuzywnej, o której mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1)">art. 385 ^{<!-- -->1}§ 1 kc</a> a możliwość jego wykorzystywania w obrocie prawnym z konsumentami powinna być wyłączona.</p> <p>Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd Okręgowy uznając, iż kwestionowane postanowienie wzorca umownego stosowanego przez pozwanego spełnia przesłanki klauzuli niedozwolonej (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1)">art. 385 ^{<!-- -->1}§ 1 kc</a>) zakazał wykorzystywania go w obrocie (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 479(42);art. 479(42) § 1)">art. 479 ^{<!-- -->42}§ 1 kc</a>).</p> <p>O obciążeniu pozwanego stałą opłatą sądową od pozwu orzeczono na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051671398" title="Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz. U. z 2005 r. Nr 167, poz. 1398 (art. 26;art. 26 ust. 1;art. 26 ust. 1 pkt. 6)">art. 26 ust 1 pkt 6</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051671398" title="Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz. U. z 2005 r. Nr 167, poz. 1398 (art. 113;art. 113 ust. 1;art. 96;art. 96 ust. 1;art. 96 ust. 1 pkt. 3)">art. 113 ust. 1 oraz art. 96 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych</a> (Dz.U. nr 167, poz. 1398).</p> <p>O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 99)">art. 98 i 99 kpc kpc</a> stosownie do wyniku sporu.</p> <p>O publikacji prawomocnego wyroku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym na koszt pozwanego zarządzono na zasadzie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 479(44))">art. 479 ^{<!-- -->44}kpc</a>.</p> <p>/-/ SSO Witold Rękosiewicz</p> </div>