II SA/Go 897/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi T.R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE 1. Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2020 r. odmawiającą T.R. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r. W podstawach prawnych tych decyzji powołano przepisy art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.; dalej jako ustawa o COVID-19) w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.; dalej jako u.s.u.s.). W jej uzasadnieniu organ wskazał, że od lutego 2020 r. zmieniły się zasady obliczania podstaw wymiaru i składek ubezpieczeniowych. Gdy płatnik chce kontynuować opłacanie niższych składek od lutego 2020 r. musi wykazać nową podstawę wymiaru składek w dokumentach ubezpieczeniowych za luty 2020 r. (która obowiązuje od lutego do grudnia 2020 r.) wyliczoną od średniomiesięcznego dochodu za 2019 r. (wraz z wysokością przychodu, dochodu i formy opodatkowania). Taką deklarację strona złożyła 1 lipca 2020 r. W związku z tym, że deklaracja za luty została złożona po terminie, nie mogły utworzyć się systemowe deklaracje za dalsze miesiące tj. marzec 2020 r. i kolejne. Dalej podał, że zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik zwolniony jest z obowiązku ich składania. Deklaracje rozliczeniowe za marzec 2020 r. strona złożyła 1 lipca 2020 r., w związku z tym należało utrzymać w mocy decyzję odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek. 2. Pismem z dnia [...] grudnia 2020 r. T.R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej naruszenie zasad, jakimi kierował się ustawodawca, mającą w swoim założeniu pomóc przedsiębiorcom w przetrwaniu trudnego okresu pandemii, jednocześnie chroniąc miejsca pracy i zapobiegając zwolnieniom pracowniczym. Podkreślił, że ustawa o COVID-19 liczy 239 stron, trudno więc było zapoznać się z nią szczegółowo, tym bardziej iż dla wszystkich była to sytuacja szczególna i nowa, oddziały ZUS zostały zamknięte dla płatników i trudno było uzyskać pomocne informacje u źródła. Jedyną formą kontaktu były skrzynki korespondencyjne ustawione przed wejściem do oddziału ZUS. Kontakt telefoniczny też był utrudniony. 3. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sprawa, zgodnie z wolą stron, została rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). 5. Wniosek o umorzenie składek został on złożony na podstawie art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy o COVID-19.. Podstawę natomiast odmowy przyznania prawa do zwolnienia przewidzianego w tym przepisie był art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19, zgodnie z którym warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Jednakże co do przyczyn odmowy uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest niezrozumiałe, gdyż organ najpierw stwierdza, że "od lutego 2020 r. zmieniły się zasady obliczenia podstawy wymiaru składek i składek ubezpieczeniowych" i "gdy płatnik chce kontynuować opłacanie niższych składek od lutego 2020 r. – musi wykazać nową podstawę wymiaru składek w dokumentach ubezpieczeniowych za luty 2020 r. (która obowiązuje od lutego do grudnia 2020 r.) wyliczoną od średniomiesięcznego dochodu za 2019 r. (wraz z wysokością przychodu, dochodu i formy opodatkowania)", a taką deklarację skarżący złożył w dniu 1 lipca 2020 r. Następnie podaje zaś, że przyczyną odmowy jest złożenie deklaracji za marzec 2020 r. po terminie bo 1 lipca 2020 r. 6. Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. decyzja organu musi zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, na które składają się w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie powinno umożliwić sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia, czego zaskarżona decyzja nie spełnia. 7. Nadto organ przed wydaniem decyzji z dnia [...] lipca 2020 r. nie zastosował się do zasady w myśl której organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący przed wydaniem decyzji w I instancji nie otrzymał od organu informacji o braku przesłania wypełnionych w terminie dokumentów rozliczeniowych za marzec 2020 r. Termin do złożenia dokumentów upływał 30 czerwca 2020 r. Z akt sprawy nie wynika również, aby Zakład po złożeniu wniosku informował płatnika, że wniosek rodzi obowiązek złożenia dokumentów w terminie do 30 czerwca 2020 r. i od tego zależne jest przedmiotowe zwolnienie. 8. W konsekwencji należało uznać, że organ przed wydaniem decyzji odmownej nie wyjaśnił stronie przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a § 1 k.p.a.). Jeżeli Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych posiadał wiedzę, że strona nie złożyła wymaganej deklaracji rozliczeniowej, a nie jest zwolniona z obowiązku ich składania, powinien był zakomunikować to stronie przed upływem ustawowego terminu określonego przepisem art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19, tj. przed do 30 czerwca 2020 r. Wykonanie przez organ powyższych obowiązków było o tyle istotne, że gdyby nastąpiło jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., skarżący miałby szansę przed upływem ustawowego terminu przedstawić wymaganą dokumentację rozliczeniową. Powyższe stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, o czym szeroko jest mowa w uzasadnieniu tutejszego sądu w "bliźniaczej" sprawie II SA/Go 898/21. W konsekwencji naruszenie przez organ przepisów art. 10 § 1, art. 79a § 1 i art. 77 § 4 k.p.a. miało istotny wpływ na wynik sprawy, co w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., prowadzić musiało do uchylenia zaskarżonej decyzji. 9. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ uwzględni powyższą ocenę prawną (art. 153 p.p.s.a.) i zastosuje przepisy art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID (zmiana: Dz. U. z 2020 r., poz. 2255). Nakazują one, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu.