II SA/Wa 707/18

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk, Andrzej Góraj, Protokolant referent stażysta Monika Duma-Szymczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi D.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę UZASADNIENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] marca 2018 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku D.K. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego L.K. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z [...] stycznia 2018 2016 r. nr [...] o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, z późn. zm.); dalej ustawa o emeryturach i rentach z FUS, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w tym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Zaznaczył, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia przysługującego osobie zmarłej i w związku z tym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Odmawiając przyznania tego świadczenia organ stwierdził, że J.K. – zmarły ojciec dziecka nie był osobą ubezpieczoną w rozumieniu art. 4 pkt 13 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ponieważ nie zostało udowodnione, że kiedykolwiek podlegał ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniu emerytalnemu lub rentowemu, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Podkreślił, że z dokumentacji zgromadzonej w aktach wynika, iż ojciec dziecka pobierał rentę socjalną przyznaną na podstawie ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 982, z późn. zm. zm.). Ustawa ta nie przewiduje prawa do renty rodzinnej dla członków rodziny pozostałych po zmarłym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie D.K. reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego L.K. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2018 r. uznając ja za krzywdzącą. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, poprzez pominięcie istotnych dowodów w sprawie, a w szczególności zaświadczenia z KRUS potwierdzającego, że jego ojciec podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 tej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów, należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga D.K. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego L.K.(w dacie orzekania - pełnoletniego) nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Wyjaśnienia również wymaga, że wnioskowana renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem pochodnym od świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Organ był, zatem obowiązany w pierwszej kolejności zbadać spełnienie powyższych przesłanek przez zmarłego ojca dziecka. Ustawa o emeryturach i rentach z FUS wprowadza szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, lecz pozostawia przyznanie świadczenia uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Decyzja uznaniowa nie jest jednak dowolna. Ograniczona jest rygorami wymienionymi w art. 83 ust. 1 tej ustawy. Jednym z niezbędnych warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest wymóg, aby wnioskodawca, w tym przypadku ojciec dziecka, był osobą ubezpieczoną. W sytuacji ubiegania się o rentę rodzinną w drodze wyjątku, spełnienie tego warunku odnoszone jest bowiem do osoby zmarłej. Analiza akt sprawy nie pozostawia wątpliwości, że J.K. nigdy nie podlegał ubezpieczeniom emerytalno – rentowym w ZUS i dlatego nie mógł zostać uznany za osobę ubezpieczoną w rozumieniu przepisu art. 4 pkt 13 o emeryturach i rentach z FUS. To z kolei powoduje, że nie był on adresatem normy prawnej określonej przepisem art. 83 ust. 1 tej ustawy, a mając na względzie pochodny charakter wnioskowanego świadczenia, adresatami powyższej normy nie są również pozostali po niej członkowie rodziny. W ocenie Sądu, organ prawidłowo także zwrócił uwagę, że z dokumentacji zgromadzonej w aktach wynika, że ojciec D.K. pobierał rentę socjalną przyznaną na podstawie ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej. Ustawa ta nie przewiduje jednak prawa do renty rodzinnej dla członków rodziny pozostałych po zmarłym, a przedmiotowe uregulowanie ustawowe nie może stanowić szczególnej okoliczności w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Dodać należy, że przepis art. 15 pkt 1 ustawy o rencie socjalnej wymieniający enumeratywnie wszystkie przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS, które znajdują odpowiednie zastosowanie w sprawach nieuregulowanych ustawą o rencie socjalnej, nie odsyła do odpowiedniego stosowania art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Oznacza to, że osobie uprawnionej do renty socjalnej, jak i pozostałym po nim członku rodziny, nie przysługuje świadczenie przewidziane ww. przepisem prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 3314/15, dostępny pod adresem: https://cbois.nsa.gov.pl). Zaznaczyć też należy, że podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników, na co skarżący zwrócił uwagę w skardze, nie wyczerpuje przesłanki art. 4 pkt 13 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którą za ubezpieczonego na potrzeby tej ustawy uważa się osobę podlegającą ubezpieczeniom emerytalnemu lub rentowym, określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, a także osobę, która przed dniem wejścia w życie ustawy podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. Z tego względu krótkotrwałe podleganie ubezpieczeniu w KRUS nie ma żadnego wpływu na prawo do świadczeń z FUS i nie powoduje powstania przymiotu osoby ubezpieczonej. Brak spełnienia przez ojca dziecka wymogu bycia osobą ubezpieczoną wyłącza możliwość przyznania jego dziecku jakiegokolwiek świadczenia w drodze wyjątku, w tym renty rodzinnej. Okoliczność ta przesądza o treści rozstrzygnięcia, bez potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych warunków wynikających z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Choć sytuacja materialna, w jakiej znajduje się D.K., jest trudna, to świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet, gdy są one uzasadnione. Reasumując, zaskarżona decyzja odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zgodna z prawem. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.