IV SA/Wr 564/09

TEZY 1. Zasadnicze znaczenie dla oceny wykonania przez profesjonalnego pełnomocnika występującego z urzędu obowiązku sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej ma fakt umożliwienia stronie skarżącej, którą reprezentuje, zapoznania się z tą opinią. Samo sporządzenie takiej opinii nie prowadzi bowiem do osiągnięcia podstawowego celu pomocy prawnej z urzędu, tj. pełnej realizacji prawa strony skarżącej do sądu, poprzez - w realiach sprawy - fachową ocenę szans na uwzględnienie żądania strony w toku postępowania sądowoadministracyjnego w II instancji. Dlatego o wykonaniu tego obowiązku przez wyznaczonego w sprawie adwokata nie świadczy przedłożenie przedmiotowej opinii do akt sprawy, a dopiero, jak to wcześniej wskazano, umożliwienie stronie skarżącej zapoznania się z tą opinią. W konsekwencji na przyznanie kosztów wykonanej czynności pomocy prawnej stosownie do unormowania z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163 poz. 1348 ze zm.) pozwala dopiero wykazanie przez działającego w sprawie z urzędu profesjonalnego pełnomocnika co najmniej podjęcia przezeń starania w celu umożliwienia stronie skarżącej zapoznania się ze sporządzoną opinią o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. 2. Oświadczenie się przez adwokata w przedmiocie zapłacenia opłaty za zastępstwo prawne w całości lub w części w treści skierowanego do Skarbu Państwa - WSA we Wrocławiu wniosku o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy jest wymogiem ustanowionym w przepisie powszechnie obowiązującego prawa RP (par. 20 Rozporządzenia). Niezastosowanie się do jednoznacznie brzmiącej dyspozycji normy prawnej, wynikającej m. in. z wyżej powołanego przepisu Rozporządzenia, wywołuje natomiast skutek prawny w postaci pozbawienia jej adresata (adwokata) świadczenia pieniężnego, dla którego uzyskania wprowadzono między innymi przedmiotowy warunek. Rygoryzm, z jakim traktowane jest spełnienie ustanowionych dla rozpatrywanego wniosku w cytowanych przepisach prawa wymogów, znajduje usprawiedliwienie w fakcie, iż kwota wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, ustanowionego z urzędu, obciąża Skarb Państwa. Wszelkie wydatki czynione z tego źródła winny być dokonywane - z uwagi na dbałość o stan finansów publicznych - ze szczególną ostrożnością, tj. jedynie w następstwie spełnienia wszystkich przewidzianych powszechnie obowiązującym prawem przesłanek. W rozpoznawanej sprawie zastrzeżenie to przekłada się na obwarowanie spełnienia świadczenia pieniężnego na rzecz profesjonalnego pełnomocnika warunkiem wykonania dyspozycji adresowanych doń norm prawnych. Poniesienia przez budżet Państwa wydatku na pokrycie kosztu zastępstwa prawnego na zasadzie prawa pomocy przyznanego przez Sąd w sytuacji, gdy pomoc ta została w całości lub w części opłacona przez reprezentowaną stronę, nie można pogodzić z wywiedzionymi wyżej zasadami troski o stan finansów publicznych. Akceptacja takiego stanu rzeczy prowadziłaby bowiem do powstania po stronie pełnomocnika możliwości uzyskania podwójnej korzyści - w części wypłaconej z budżetu Państwa kosztem ogółu obywateli, na których przełożony zostałby ciężar finansowania tego nieuzasadnionego przysporzenia. 3. Wymóg złożenia przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) - wykonującego zawód zaufania publicznego - oświadczenia w przedmiocie zapłacenia w całości lub w części opłaty za zastępstwo prawne bez konieczności wykazania czy uprawdopodobnienia przezeń w jakikolwiek sposób tej okoliczności, winien być przestrzegany bezwarunkowo, z wykluczeniem możliwości jego wyinterpretowania z okoliczności towarzyszących udzieleniu prawa pomocy z urzędu. Powyższa konstatacja znajduje również uzasadnienie w fakcie złożenia pisma zawierającego rozpatrywany wniosek przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), od którego - z racji jego zawodowej znajomości regulacji postępowania sądowoadministracyjnego - oczekuje się realizacji dyspozycji wyrażonych w stosownych, powszechnie obowiązujących przepisach prawa procesowego, bez konieczności wzywania do uzupełnienia braków, wynikających z niezastosowania odpowiednich regulacji. Stwierdzenie to jest usprawiedliwione również faktem, iż reguły wynagradzania adwokata za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy zostały ustalone przez Ministra Sprawiedliwości w rozporządzeniu wydanym na podstawie delegacji wyrażonej w art. 29 ust. 2 Prawa o adwokaturze, zgodnie z ustalającym jedynie stosunek, jaki zachodzi między Skarbem Państwa a instytucją adwokatury po wyznaczeniu adwokata do udzielenia pomocy prawnej z urzędu, generalnym założeniem ustawowym, sformułowanym w art. 29 ust. 1 Prawa o adwokaturze, a które to uregulowania osoba wykonująca zawód adwokata jest obowiązana mieć na uwadze przy podejmowaniu czynności w postępowaniu przed sądami. SENTENCJA Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 31 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV wniosku adwokata T. O. o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu w sprawie ze skargi Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego postanawia: odmówić przyznania adwokatowi T. O. kosztów zastępstwa prawnego wykonanego na zasadzie prawa pomocy. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2010 r. (sygn. akt IV SA/Wr 564/09), wydanym przez referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, przyznano skarżącemu Z. R. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Realizując to orzeczenie, Okręgowa Rada Adwokacka we W. wyznaczyła stronie skarżącej pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata T. O. Ustanowiony z urzędu adwokat reprezentował skarżącego w postępowaniu prowadzącym do wydania przez Sąd w dniu 17 września 2010 r. wyroku oddalającego skargę na oznaczoną wyżej decyzję. W dniu 2 listopada 2010 r. do Sądu wpłynęło pismo procesowe, którym adwokat T. O. poinformował, że odrębnym pismem poinformował skarżącego o odmowie sporządzenia skargi kasacyjnej z uwagi na brak uzasadnionych podstaw. Jednocześnie ten sam pełnomocnik procesowy wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki (k. 86 akt sądowoadministracyjnych), w dniu 9 listopada 2010 r., pod nieobecność adwokata T. O., osobie uprawnionej do odbioru przesyłek adresowanych do niego Doręczono wezwanie do przesłania, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, opinii prawnej o stwierdzeniu braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 17 września 2010 r. (sygn. akt IV SA/Wr 564/09) oraz dowodu nadania ww. opinii na adres strony skarżącej. Doręczone pismo sądowe zawierało pouczenie, że niewykonanie wezwania stanowi podstawę do odmowy przyznania kosztów zastępstwa prawnego wykonanego na zasadzie prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że ustanowiony w sprawie z urzędu adwokat T. O. nie odpowiedział na to wezwanie. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Natomiast na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (tekst jednolity w Dz. U. z 2002 r. nr 123, poz. 1058 ze zm.) koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ponosi Skarb Państwa, a szczegółowe zasady ponoszenia tych kosztów, z uwzględnieniem sposobu ustalania tych kosztów, wydatków stanowiących podstawę ich ustalania oraz maksymalnej wysokości opłat za udzieloną pomoc Minister Sprawiedliwości określi w drodze rozporządzenia, po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Adwokackiej (ust. 2 art. 29 ustawy – Prawo o adwokaturze). Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163 poz. 1348 ze zm. – dalej Rozporządzenie) w § 19 wprowadziło zasadę, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3-5, oraz niezbędne, udokumentowane wydatki adwokata. Z kolei w § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a, b, c i d Rozporządzenia ustalone zostały stawki minimalne za konkretne czynności procesowe w drugiej instancji postępowania przed sądem administracyjnym. Przepis ten przewiduje odpowiednie stawki za: sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, bądź tylko udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W sprawie czynnością pomocy prawnej udzielonej z urzędu, której dotyczy rozpoznawany wniosek adwokata T. O., jest sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Zaznaczyć przy tym należy, iż zasadnicze znaczenie dla oceny wykonania przez profesjonalnego pełnomocnika występującego z urzędu obowiązku sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej ma fakt umożliwienia stronie skarżącej zapoznania się z tą opinią. Samo sporządzenie takiej opinii nie prowadzi bowiem do osiągnięcia podstawowego celu pomocy prawnej z urzędu, tj. pełnej realizacji prawa strony skarżącej do sądu, poprzez – w realiach sprawy - fachową ocenę szans na uwzględnienie żądania strony w toku postępowania sądowoadministracyjnego w II instancji. Dlatego o wykonaniu tego obowiązku przez wyznaczonego w sprawie adwokata nie świadczy złożenie oświadczenia o jej przesłaniu stronie skarżącej, ani nawet przedłożenie przedmiotowej opinii do akt sprawy, a dopiero, jak to wcześniej wskazano, umożliwienie stronie skarżącej zapoznania się z tą opinią. W konsekwencji, na przyznanie kosztów tak wykonanej czynności pomocy prawnej stosownie do unormowania z Rozporządzenia pozwala dopiero wykazanie przez działającego w sprawie z urzędu profesjonalnego pełnomocnika co najmniej podjęcia przezeń starania w celu umożliwienia stronie skarżącej zapoznania się ze sporządzoną opinią o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Tymczasem w aktach sprawy brak jest samej opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej jak i dowodu przedstawienia skarżącemu tej opinii i to mimo doręczenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi wezwania do ich przedłożenia w terminie siedmiu dni. Termin ten rozpoczynał bieg w dniu następującym po dniu doręczenia wezwania – w dniu 10 listopada 2010 r. i kończył się w dniu 16 listopada 2010 r. Reasumując, wobec niewykazania przez wnioskodawcę wykonania ciążącego na nim (występującym w sprawie profesjonalnym pełnomocniku – adwokacie T. O.) obowiązku świadczenia pomocy prawnej na rzecz strony skarżącej w zakresie sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej referendarz sądowy stwierdził, że jego wniosek o zasądzenie z tego tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej podlegał jako nieuzasadniony oddaleniu. W drugiej kolejności powołać należy unormowanie § 20 Rozporządzenia na mocy którego wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. W postanowieniu z dnia 14 października 1998 r. (sygn. akt II CKN 687/98, opubl. w OSNC z 1999 r. nr 3, poz. 63) Sąd Najwyższy, orzekając na podstawie, analogicznego do powołanego wyżej przepisu rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r., § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. nr 154, poz. 1013), wyraził pogląd, zgodnie z którym oświadczenie to jest nieodzownym elementem uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów, stanowiącym przesłankę do przyjęcia, że praca adwokata lub radcy prawnego nie została wynagrodzona, a zatem, iż zachodzi podstawa poniesienia kosztów z tego tytułu przez Skarb Państwa. Stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w powołanym orzeczeniu z dnia 14 października 1998 r. zasługuje na pełną aprobatę na gruncie aktualnych uregulowań prawnych z zakresu postępowania sądowo-administracyjnego. Oświadczenie się przez adwokata w przedmiocie zapłacenia opłaty za zastępstwo prawne w całości lub w części w treści skierowanego do Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosku o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy jest wymogiem ustanowionym w przepisie powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej (§ 20 Rozporządzenia). Niezastosowanie się do jednoznacznie brzmiącej dyspozycji normy prawnej, wynikającej m. in. z wyżej powołanego przepisu rozporządzenia, wywołuje natomiast skutek prawny w postaci pozbawienia jej adresata (adwokata) świadczenia pieniężnego, dla którego uzyskania wprowadzono między innymi przedmiotowy warunek. Rygoryzm, z jakim traktowane jest spełnienie ustanowionych dla rozpatrywanego wniosku w cytowanych przepisach prawa wymogów, znajduje usprawiedliwienie w fakcie, iż kwota wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, ustanowionego z urzędu, obciąża Skarb Państwa. Natomiast wszelkie wydatki czynione z tego źródła winny być dokonywane – z uwagi na dbałość o stan finansów publicznych – ze szczególną ostrożnością, tj. jedynie w następstwie spełnienia wszystkich przewidzianych powszechnie obowiązującym prawem przesłanek. W rozpoznawanej sprawie zastrzeżenie to przekłada się na obwarowanie spełnienia świadczenia pieniężnego na rzecz profesjonalnego pełnomocnika warunkiem wykonania dyspozycji adresowanych doń norm prawnych, odkodowanych z obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa, w tym również przepisów ustawy – Prawo o adwokaturze oraz przepisów wykonawczych do tej ustawy. Poniesienia przez budżet Państwa wydatku na pokrycie kosztu zastępstwa prawnego na zasadzie prawa pomocy przyznanego przez Sąd w sytuacji, gdy pomoc ta została w całości lub w części opłacona przez reprezentowaną stronę, nie można pogodzić z wywiedzionymi wyżej zasadami troski o stan finansów publicznych. Akceptacja takiego stanu rzeczy prowadziłaby bowiem do powstania po stronie pełnomocnika możliwości uzyskania podwójnej korzyści - w części wypłaconej z budżetu Państwa kosztem ogółu obywateli, na których przełożony zostałby ciężar finansowania tego nieuzasadnionego przysporzenia. Zdaniem referendarza sądowego, wymóg złożenia przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) - wykonującego zawód zaufania publicznego – oświadczenia w przedmiocie zapłacenia w całości lub w części opłaty za zastępstwo prawne bez konieczności wykazania czy uprawdopodobnienia przezeń w jakikolwiek sposób tej okoliczności, winien być przestrzegany bezwarunkowo, z wykluczeniem możliwości jego wyinterpretowania z okoliczności towarzyszących udzieleniu prawa pomocy z urzędu. Na marginesie wskazać winno się, że powyższa konstatacja znajduje również uzasadnienie w fakcie złożenia pisma zawierającego rozpatrywany wniosek przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), od którego - z racji jego zawodowej znajomości regulacji postępowania sądowoadministracyjnego – oczekuje się realizacji dyspozycji wyrażonych w stosownych, powszechnie obowiązujących przepisach prawa procesowego, bez konieczności wzywania do uzupełnienia braków, wynikających z niezastosowania odpowiednich regulacji. Stwierdzenie to jest usprawiedliwione również faktem, iż reguły wynagradzania adwokata za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy zostały ustalone przez Ministra Sprawiedliwości w rozporządzeniu wydanym na podstawie delegacji wyrażonej w art. 29 ust. 2 wyżej powołanej ustawy – Prawo o adwokaturze, zgodnie z ustalającym jedynie stosunek, jaki zachodzi między Skarbem Państwa a instytucją adwokatury po wyznaczeniu adwokata do udzielenia pomocy prawnej z urzędu, generalnym założeniem ustawowym, sformułowanym w art. 29 ust. 1 Prawa o adwokaturze, a które to uregulowania osoba wykonująca zawód adwokata jest obowiązana mieć na uwadze przy podejmowaniu czynności w postępowaniu przed sądami. Należy przy tym stwierdzić, iż niezłożenie przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) oświadczenia w przedmiocie zapłaty żądanych kosztów zastępstwa prawnego wykonanego na zasadzie prawa pomocy w całości lub w części nie stanowi braku formalnego pisma, lecz jest brakiem w zakresie uzasadnienia wniosku, toteż nie podlega on uzupełnieniu w trybie art. 49 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uzasadnienie wniosku jest jego materialnym elementem. Zawierać powinno argumenty przemawiające za uwzględnieniem żądania. Oświadczenie, o jakim mowa w powołanym przepisie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości stanowi materialną część wniosku (jego uzasadnienia) o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż wystąpienie okoliczności w nim przewidzianych: zapłata w całości lub w części należnych kwot, powoduje odmowę ich zasądzenia albo zasądzenie ich w części. Powyższe stanowisko zaakceptował Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 18 października 2005 r. sygn. akt II FZ 625/05 (niepublik.), uznając, iż treść § 20 Rozporządzenia, a w szczególności użyte wyrażenie "powinien zawierać", nie pozostawia wątpliwości, że oświadczenie, o którym mowa w cytowanym powyżej przepisie, jest obligatoryjnym składnikiem wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Sąd administracyjny drugiej instancji wskazał również, iż oświadczenie to nie jest elementem formalnym wniosku, ale stanowi zasadniczy składnik uzasadnienia tego wniosku. Analogiczny pogląd wyrażony został także w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2006 r. (sygn. akt II FSK 862/05, Lex nr 242945) oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 października 2005 r. (sygn. akt III SA/Gd 373/04, Lex nr 235283). Wobec nie wykonania ciążącego na występującym w sprawie profesjonalnym pełnomocniku obowiązku w zakresie obligatoryjnych elementów uzasadnienia wniosku o przyznanie wynagrodzenia adwokatowi za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy referendarz sądowy stwierdził, iż wniosek ten podlega oddaleniu jako nieuzasadniony. Z tych względów, na podstawie powołanych wyżej przepisów prawa oraz art. 2567 § 1 i 2 pkt 8) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.