I OPP 39/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi G.Ż. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 345/22 ze skargi G.Ż. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 19 stycznia 2022 r., nr SKO Gd/6909/21 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie zasiłku celowego postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania. UZASADNIENIE Pismem z 20 października 2022 r. (wpływ do WSA w Gdańsku: 16 listopada 2022 r.), G.Ż. (dalej również: "skarżący") wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 345/22 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie zasiłku celowego. W środku zaskarżenia zawarł żądanie stwierdzenia przewlekłości postępowania w sprawie, której skarga dotyczyła. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w sprawie doszło do "celowej i zamierzonej przewlekłości", którą skarżący określił na okres ośmiu miesięcy. Skarżący podkreślił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w trakcie postępowania nie zrealizował przysługującego mu konstytucyjnego prawa do pomocy prawnej z urzędu, pomimo prawidłowo dostarczonego oświadczenia, co spowodowało nieuzasadnioną zwłokę w rozpoznaniu sprawy. Podniósł, że wszelkie, kierowanie przez niego do WSA ponaglenia w tym kierunku nie przyniosły odpowiedzi. Jego zdaniem Sąd uchylał się od swego obowiązku, zatem jego skarga na przewlekłość stała się w pełni uzasadniona. Z akt sprawy wynika, że G.Ż., pismem z 1 lutego 2022 r. (data wpływu do WSA: 28 marca 2022 r.), złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej również: "organ", "SKO"), z 19 stycznia 2022 r., nr SKO Gd/6909/21 stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy O. z 3 września 2021 r., nr OPS.512.O.2.2021 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. Skarga, wraz ze stosowną odpowiedzią organu, została przekazana przez organ do Sądu 28 marca 2022 r. i zarejestrowana pod sygn. akt III SA/Gd 345/22 – zarządzeniem z 29 marca 2022 r. W tym też dniu zarządzono doręczenie skarżącemu odpisu odpowiedzi na skargę i na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "ppsa"), wezwano do uzupełnienia jej braku formalnego, poprzez podanie numeru PESEL – w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Również w tej dacie z akt sprawy wyłączono wniosek strony o przyznanie prawa pomocy (wniosek zarejestrowano pod sygnaturą akt III SPP/Gd 59/22) oraz wniosek skarżącego o wymierzenie SKO grzywny, który zarejestrowano pod sygn. akt III SO/Gd 5/22. Pismem z 5 kwietnia 2022 r. wezwano skarżącego, za pośrednictwem Dyrektora Aresztu Śledczego w S.G., do uzupełnienia wskazanego wyżej braku formalnego skargi. Jednocześnie doręczono mu stosowne pouczenia i odpis odpowiedzi organu na skargę. Wezwanie doręczono 7 kwietnia 2022 r. Pismem z 11 kwietnia 2022 r. skarżący uzupełnił brak formalny skargi. Zarządzeniem z 26 kwietnia 2022 r. sprawę skierowano do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz zarządzono wyznaczenie terminu jej rozpoznania, po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie sygn. akt III SPP/Gd 59/22. Przy piśmie z 5 kwietnia 2022 r., przesłano wnioskodawcy urzędowy formularz wniosku PPF w sprawie sygn. akt III SPP/Gd 59/22, zobowiązując jednocześnie do jego wypełnienia w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wnioskodawca formularz nadesłał 11 kwietnia 2022 r. (data stempla pocztowego). Wobec stwierdzenia przez referendarza sądowego, że oświadczenia zawarte w formularzu są niewystarczające, zarządzeniem z 25 kwietnia 2022 r., wezwano wnioskującego do przedłożenia stosownych informacji. W odpowiedzi na powyższe, wnioskodawca zwrócił się o przedłużenie terminu na dostarczenie żądanych wyjaśnień. Zarządzeniem z 6 maja 2022 r. poinformowano wnioskodawcę, że powinien on wykonać zarządzenie z 25 kwietnia 2022 r., w nieprzekraczanym terminie siedmiu dni, od daty doręczenia zarządzenia z 6 maja 2022 r., pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o dotychczas złożone oświadczenia. Pismem z 14 maja 2022 r. (skierowanym do spraw sygn. akt: III SPP/Gd 59/22 i III SPP/Gd 58/22), wnioskodawca poinformował, że wystąpił do Dyrektora Aresztu Śledczego o wystawienie zaświadczenia o wysokości posiadanych środków. Postanowieniem z 10 czerwca 2022 r., sygn. akt III SPP/Gd 59/22, umorzono postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Powyższe postanowienie zostało zakwestionowane sprzeciwem z 20 czerwca 2022 r. Postanowieniem z 30 czerwca 2022 r. WSA w Gdańsku utrzymał w mocy ww. postanowienie referendarza sądowego – odpis postanowienia doręczono skarżącemu 5 lipca 2022 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 17 października 2022 r., sprawę skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym na 24 listopada 2022 r., wyznaczono również skład orzekający oraz zarządzono o zawiadomieniu o powyższym skarżącego. 16 listopada 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła, przekazana przez Naczelny Sąd Administracyjny, skarga na przewlekłość postępowania w sprawie sygn. akt III SA/Gd 345/22 – skargę zarejestrowano i zarządzono jej niezwłoczne przekazanie do NSA wraz z aktami sprawy, po wyznaczonym na 24 listopada 2022 r. terminie posiedzenia. Wyrokiem z 24 listopada 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznał skargę, orzekając o jej oddaleniu. Akta sprawy wraz ze skargą na przewlekłość postępowania przed Sądem I instancji przekazano do NSA przy piśmie z 1 grudnia 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku w sprawie sygn. akt III SA/Gd 345/22 nie zasługuje na uwzględnienie i jako taka podlega oddaleniu. Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r., poz. 75, ze zm., dalej: "ustawa"), skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Koniecznym staje się więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że była ona nieuzasadniona. W myśl art. 2 ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne, w kontekście oceny terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ocena taka nie może być jednak oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich wniesionych spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Stosownie do art. 2 ust. 2 powołanej ustawy, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Z przepisów ustawy nie wynika wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Brzmienie art. 14 ustawy wskazuje jednak, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie z upływem 12 miesięcy, od daty wydania przez sąd orzeczenia, o określonego w art. 12 ustawy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Przy czym, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy nie oznacza to samo przez się, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu tej ustawy (zob. postanowienia NSA: z 7 marca 2014 r., II OPP 14/14; z 25 lipca 2013 r., II OPP 25/13, z 19 sierpnia 2011 r., II OPP 27/11, z 13 sierpnia 2021 r., I OPP 48/21, czy z 3 sierpnia 2022 r., I OPP 12/22). Mając na uwadze wyżej wymienione normy ustawy stwierdzić należy, że w ocenianej sprawie brak było podstaw do zarzucenia Sądowi I instancji przewlekłości postępowania, ponieważ poszczególne czynności podejmowane były prawidłowo i bez nieuzasadnionej zwłoki, a czas od wpływu skargi do jej rozpoznania nie przekroczył okresu 12 miesięcy. Od daty wpływu sprawy do Sądu I instancji (28 marca 2022 r.) do dnia jej rozpoznania przez ten Sąd (24 listopada 2022 r.) upłynęło 8 miesięcy. W tym czasie bez zbędnej zwłoki dokonywano czynności niezbędnych do przygotowania sprawy do jej rozstrzygnięcia. Skarżący, podnosząc zarzut przewlekłego prowadzenia postępowania przez WSA, winien mieć na uwadze czas niezbędny do wezwania go przez Sąd I instancji do uzupełnienia braku formalnego skargi (wskazanie numeru PESEL) oraz konieczność rozpoznania złożonego przez niego wniosku w sprawie o przyznanie prawa pomocy, który to wniosek wymagał wezwania do jego dwukrotnego uzupełnienia (poprzez przesłanie wnioskodawcy urzędowego formularza, a następnie wezwanie do uzupełnienia złożonych oświadczeń). Zauważyć tu również należy, że sam skarżący zwrócił się do Sądu o przedłużenie terminu na nadesłanie żądanych dokumentów. Podkreślenia wymaga, że dopiero z chwilą, gdy zakończone zostaną wszystkie postępowania wpadkowe (m.in.: w zakresie przyznania prawa pomocy), skarga może zostać merytorycznie rozpoznana przez sąd administracyjny (wydaniem wyroku). Od tego zatem momentu należy oceniać terminowość rozpoznania skargi (zob. np. postanowienia NSA: z 12 lutego 2010 r., I OPP 4/10, z 23 listopada 2012 r., II OPP 19/12, czy z 6 października 2022 r., I OPP 22/22). Jak wskazano już wyżej, w sprawie złożono wniosek o przyznanie prawa pomocy (w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a następnie - w złożonym formularzu PPF - zmodyfikowano wniosek i sprecyzowano go żądając zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata) – postanowienie referendarza sądowego zostało przez skarżącego zakwestionowane sprzeciwem, którego rozpoznanie wymagało wydania odrębnego postanowienia przez Sąd. Działania Sądu I instancji w zakresie terminowości podejmowanych czynności należy uznać za prawidłowe. Konkludując stwierdzić należy, że w toku postępowania nie wystąpiły w działaniach Sądu I instancji nieprawidłowości, których charakter znacznie przedłużyłyby czas postępowania. Jak już wskazano wyżej, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego za przewlekłe uznaje się postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy, gdy w ocenianej sprawie od daty wpływu skargi do WSA do dnia jej rozpoznania wyrokiem, upłynęło 8 miesięcy. Poprzez przewlekłość postępowania rozumie się brak czynności zmierzających do rozstrzygnięcia sprawy, zachodzących dłużej niż jest to konieczne. Do przewlekłości postępowania dochodzi więc jedynie wtedy, gdy zwłoka w czynnościach sądowych jest nadmierna (rażąca) i nie znajduje uzasadnienia w obiektywnych okolicznościach sprawy. W okolicznościach niniejszej sprawy stan taki nie występuje. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy, orzekł jak w sentencji.