II SA/Bk 396/08

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), asesor WSA Małgorzata Roleder, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi W. B. na czynność Starosty H. z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za wystawienie karty pojazdu 1. uchyla zaskarżoną czynność Starosty H. i stwierdza uprawnienie W. B. do otrzymania zwrotu opłaty za kartę pojazdu nr [...] wydaną na podstawie decyzji Starosty H. z dnia [...] sierpnia 2005r. nr [...] pobraną ponad kwotę wynikającą z art. 77 ust. 3 w zw. z ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. nr 108, poz. 908 ze zm.). 2. przyznaje adwokatowi M. O. od Skarbu Państwa kwotę 309,80 złotych (słownie: trzysta dziewięć złotych osiemdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy.- UZASADNIENIE Pismem z dnia 3 stycznia 2008r. W. B zwrócił się do Starosty H. o zwrot różnicy opłaty za wydanie karty pojazdu w wysokości 425 zł wraz z odsetkami ustawowymi "od dnia wpłaty do dnia zwrotu", jaką uiścił w związku z pierwszą rejestracją w kraju importowanego samochodu marki Opel Vectra nr rejestracyjny [...]. W uzasadnieniu wniosku podał, że za wystawienie karty pojazdu pobrano od niego 500 zł. Wskazał, że pobieranie opłaty w takiej wysokości, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego ze stycznia 2006r. było niezasadne. W odpowiedzi na powyższy wniosek pismem z dnia [...] stycznia 2008r. Starosta H. stwierdził, że opłata za kartę pojazdu została pobrana zgodnie z obowiązującym w dacie jej wydania prawem krajowym, tj. przepisami ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym jak i rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu. Dlatego też brak jest podstaw do dokonania zwrotu opłaty. Organ pouczył zainteresowanego, że w przypadku niezadowolenia ze sposobu załatwienia sprawy, przysługuje mu prawo złożenia skargi na czynność organu do sądu administracyjnego. Skarga na czynność Starosty H. z dnia [...] stycznia 2008r. wywiedziona przez W. B. do sądu administracyjnego, postanowieniem z dnia [...] marca 2008r., została odrzucona jako przedwczesna z uwagi na niewyczerpanie przez skarżącego środków zaskarżenia na etapie postępowania administracyjnego. Sąd pouczył stronę, że postanowienie o odrzuceniu skargi, jako rozstrzygnięcie o charakterze formalnym a nie merytorycznym, nie powoduje stanu rzeczy osądzonej. Dlatego też strona niezadowolona z rozstrzygnięcia organu po uprzednim wyczerpaniu środków zaskarżenia, będzie mogła jeszcze raz skorzystać z prawa wniesienia skargi do sądu administracyjnego, nie naruszając tym samym stanu powagi rzeczy osądzonej. Mając powyższe na uwadze W. B. wnioskiem z dnia 31 marca 2008r. złożył ponownie do Starosty H. wniosek o zwrot różnicy opłaty za wydanie karty pojazdu w wysokości 425 zł wraz z odsetkami ustawowymi. W uzasadnieniu tego wniosku powtórzył argumentację zawartą we wniosku z dnia 3 stycznia 2008r. Organ w odpowiedzi na wniosek pismem z dnia [...] kwietnia 2008r. nr [...] poinformował wnioskodawcę, że brak jest podstaw prawnych do dokonania zwrotu opłaty za kartę pojazdu. Z akt sprawy wynika bowiem, że została ona wystawiona w dniu 29 sierpnia 2005r., a zatem w czasie gdy obowiązywało rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłaty za kartę pojazdu, które w §1 ust. 1 stanowiło, że za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium RP organ rejestrujący pobiera opłatę w wysokości 500 zł. W odpowiedzi na powyższe W. B. w wyznaczonym terminie, pismem z dnia 28 kwietnia 2008r., wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa i podniósł, że wysokość opłaty za wystawienie karty pojazdu zakwestionował w styczniu 2006r. Trybunał Konstytucyjny. Opłatę obniżono do 75 zł. Unijny Sąd w Luksemburgu rozstrzygnął, że zawyżone opłaty za wydanie w Polsce do kwietnia 2006r. karty pojazdów sprowadzonych z zagranicy są sprzeczne z prawem europejskim. Organ po raz ponowny, pismem z dnia [...] maja 2008r., poinformował wnioskodawcę o braku podstaw prawnych upoważniających do zwrotu kwoty 425 zł za wydanie karty pojazdu. W dniu 23 maja 2008r. W. B. wywiódł skargę do sądu administracyjnego na czynność Starosty H. (pismo z dnia [...] kwietnia 2008r. nr [...]). W skardze powtórzył argumentację przedstawioną we wniosku o zwrot opłaty, dodatkowo zarzucił organowi naruszenie art. 9 kpa poprzez brak pouczenia o prawie, sposobie i terminie zaskarżenia kwestionowanej czynności. Organ w odpowiedz na skargę podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 9 kpa podniósł, że jest on bezzasadny, gdyż w ostatnim akapicie pisma z dnia 21 kwietnia 2008r. znalazło się stosowne pouczenie strony o sposobie jego zaskarżenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zasada legalności obowiązująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym obliguje Sąd do kontroli aktu administracyjnego pod względem zgodności z prawem, przy czym – zgodnie z art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie naruszenie prawa materialnego lub procesowego, skutkujące koniecznością wzruszenia zaskarżonego aktu. Przedmiot kontrolowanego postępowania administracyjnego stanowiło żądanie zwrotu zawyżonej opłaty za kartę pojazdu, pobranej na podstawie §1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (DZ.U. nr 137, poz. 1310 ze zm.), uznanego następnie za niekonstytucyjny wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006r., sygn. akt U 6/04, który orzekł, że przepis ten traci moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006r. Na wstępie podnieść należy, że Naczelny Sąd Administracyjny uchwałą składu siedmiu sędziów z dnia 4 lutego 2008r. w sprawie sygn. akt IOPS 3/07, pub. ONSAiWA 2008/2/21 przesądził, że skierowane do organu żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu, uiszczonej na podstawie w/w przepisu jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 §2 pkt 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na marginesie podnieść należy, że dopuszczalna jest również droga sądowa przed sądem powszechnym w zakresie dochodzenia roszczenia o zapłatę, którego podstawę stanowi nienależne pobranie opłaty za wydanie karty pojazdu. Stwierdzenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym, iż w oznaczonym zakresie powstaje uprawnienie strony, nie wyklucza dochodzenia przez stronę roszczenia o zapłatę, jeżeli organ nie wykona świadczenia. Merytorycznie, w rozpoznawanej sprawie Sąd zobowiązany jest do wypowiedzenia się w kwestii oceny, czy wobec orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006r., zakwestionowany przepis §1 pkt 1 rozporządzenia, którego utratę mocy obowiązującej wskazano na dzień 1 maja 2006r., mógł stanowić podstawę do pobrania w dniu 29 sierpnia 2005r. opłaty za kartę pojazdu w wysokości 500 zł. Trybunał stwierdził niezgodność wskazanego przepisu z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. nr 108, poz. 908 ze zm.), poprzez wykroczenie poza zakres upoważnienia zawartego w tych przepisach, polegające na zawyżeniu wysokości opłaty za wydanie karty pojazdu. Kwestionowany przepis rozporządzenia niezgodnie bowiem ze wskazaniami zawartymi w art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy, w postaci nakazu uwzględnienia rzeczywistego znaczenia karty pojazdu dla rejestracji pojazdu oraz kosztów związanych z drukiem i dystrybucją karty, ustalił opłatę uwzględniającą dodatkowe koszty innych zadań administracji publicznej, których ustawodawca nie przewidział. Dlatego też Trybunał uznał, że przepis ten jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji, który nakazuje wydawanie rozporządzeń w celu wykonania ustawy i wyklucza przejmowanie przez organ wydający rozporządzenia uprawnień ustawodawcy. Trybunał wskazał również, że opłata charakteryzuje się cechami podobnymi do podatku, z tym że w przeciwieństwie do podatków, jest świadczeniem ekwiwalentnym. Podwyższenie opłaty za wydanie karty pojazdu do wysokości 500 zł, nie pozostające w związku z kosztami świadczonej usługi, Trybunał uznał za sprzeczne z art. 217 Konstytucji. Rozwiązanie takie oznacza uregulowanie przez organ wydający akt wykonawczy materii zastrzeżonej do regulacji ustawowej. Opłata ta w części wynikającej z jej podwyższenia stanowi bowiem nową daninę publiczną. Skoro zatem przedmiotowa opłata pobrana została na podstawie przepisu co do którego Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność zarówno z ustawą jak i z Konstytucją, to mimo że utrata mocy obowiązującej tego przepisu została odroczona do dnia 1 maja 2006r., stwierdzić należy, że był on niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą od samego początku jego obowiązywania. Z mocy zaś art. 178 ust. 1 Konstytucji sąd może w toku rozpoznawania sprawy oceniać, czy przepisy rozporządzenia są zgodne z przepisami ustawy. Oznacza to, że gdy sąd orzekający stwierdzi niekonstytucyjność aktu niższej rangi niż ustawa może odmówić z tego powodu jego stosowania. Stanowisko takie prezentowane było przez sądy administracyjne (vide: uchwała NSA z dnia 30 października 2000r., sygn. OPK 13/00, pub. ONSA z 2001r., nr 2, poz. 63, z 15 grudnia 2000r., sygn. OPK 20-22/00, pub. ONSA z 2001r., nr 3, poz. 104, z dnia 22 maja 2000r., sygn. OPS 3/00, pub. ONSA z 2000r., nr 4, poz. 136, wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2006r., sygn. IOPS 4/05, niepublikowany). Konsekwencją stwierdzenia przez Sąd niekonstytucyjności przepisu, w dacie jego stosowania przez organ, jest ustalenie, że poddana kontroli sądowej czynność wydana została bez podstawy prawnej. Powyższe ustalenie powoduje, że skarga okazała się zasadną. Rozpatrując sprawę niniejszą należy mieć również na uwadze sprzeczność kwestionowanej regulacji z art. 90 TWE. W dniu 16 kwietnia 2003r. Polska podpisała z Państwami Członkowskim Unii Europejskiej Traktat o przystąpieniu do Unii Europejskiej (DZ.U nr 90, poz. 864). Stosownie do art. 2 Aktu o warunkach przystąpienia, stanowiącego część Traktatu od dnia przystąpienia do Unii Polska jest związana postanowieniami Traktów założycielskich i aktów przyjętych przez instytucje Wspólnot i Europejski Bank Centralny. Od dnia 1 maja 2004r. normy prawa wspólnotowego stały się częścią polskiego porządku prawnego. Zgodnie z powyższymi uregulowaniami pierwszeństwo przed przepisami zawartymi w krajowym systemie prawa ma prawo wspólnotowe w tym art. 90 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Z treści tego przepisu wynika, że Państwa członkowskie nie nakładają bezpośrednio lub pośrednio na towary z Państw Członkowskich jakichkolwiek podatków wewnętrznych wyższych od tych, które nakładają bezpośrednio lub pośrednio na podobne towary krajowe (zasada niedyskryminacji w ramach wspólnego rynku). Europejski Trybunał Sprawiedliwości w postanowieniu z dnia 10 grudnia 2007r. w trybie prejudycjalnym w sprawie C-134/07 Piotr Kawala v. Gmina Miasta Jaworzna orzekł, że sporna opłata objęta jest zakazem z art. 90 akapit 1 TWE, co należy interpretować w ten sposób, że przepis ten sprzeciwia się opłacie takiej, jak przewidziana w §1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r., która to opłata jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeżeli jest on tam już zarejestrowany. Z uwagi na to, że §1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003r. wykracza poza obszar regulacji ustawowej oraz jest sprzeczny z art. 90 TWE zasadna jest odmowa zastosowania tej regulacji w niniejszej sprawie. Organ rejestracyjny rozpoznając ponownie wniosek skarżącego będzie zobowiązany nie zastosować w/w przepisu rozporządzenia co oznacza, że będzie musiał ustalić kwotę nadpłaty przedmiotowej opłaty za kartę pojazdu, uwzględniając koszty i nakłady poczynione przez organ na jej wydanie. W powyższym zakresie pomocne mogą okazać się ustalenia poczynione przez Trybunał Konstytucyjny oraz wyjaśnienia przytoczone w ramach sprawy przez Ministerstwo Infrastruktury, a zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 stycznia 2006r. Wskazać w tym miejscy należy, że nie jest rzeczą sądu administracyjnego ustalenie, czy zwrotowi powinna podlegać określona przez skarżącego kwota nadpłaty, wynikającą z kwoty opłaty za kartę pojazdu przyjętej w rozporządzeniu Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 28 marca 2006r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz.U. nr 59, poz. 421). Z tych przyczyn na mocy art. 146 §1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchylił zaskarżoną czynność Starosty i stwierdził uprawnienie skarżącego do otrzymania zwrotu opłaty za kartę pojazdu ponad kwotę wynikającą z art. 77 ust. 3 w zw. z ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy prawo o ruchu drogowym. O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 w/w ustawy oraz przepisów § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.). Obejmują one opłatę ze czynności adwokata w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 22% stawki w kwocie 52,80 zł.