II SA/Ol 993/09

SENTENCJA Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi I. M. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku dla bezrobotnych postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienie radcy prawnego. UZASADNIENIE We wniosku z dnia "[...]", złożonym na urzędowym formularzu, I. M. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia "[...]", Nr "[...]", podnosząc, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i bez innych źródeł dochodu. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwiema córkami. Nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Nieruchomości nie posiadają także osoby, pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Żona dysponuje, "[...]", samochodem osobowym marki "[...]". Dochód miesięczny brutto 4-osobowej rodziny z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego wynosi "[...]". Pismem z dnia "[...]", skarżący wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz pouczony, że ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżący złożył oświadczenia z dnia "[...]", w których sprecyzował, iż wnosi o ustanowienie radcy prawnego. Wyjaśnił, iż mieszkanie przy "[...]" jest własnością jego rodziców, natomiast mieszkanie przy "[...]" stanowiło do czasu jego sprzedaży własność jego pełnoletniej córki, która mieszka obecnie "[...]" i z którą nie prowadzi już wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący, jego żona oraz młodsza córka, "[...]", zajmują obecnie mieszkanie, wynajmowane przez żonę skarżącego. Żona skarżącego, z którą posiada rozdzielność majątkową, prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą "[...]" w zakresie "[...]". "[...]". Wykazany w formularzu wniosku samochód osobowy, na którego kupno zaciągnięto kredyt, stanowi środek trwały firmy. "[...]". Podniósł, iż nie posiada rachunku bankowego, żona natomiast w związku z rozdzielnością majątkową nie wyraziła zgody na okazanie wyciągu z jej rachunku bankowego. Wyjaśnił ponadto, iż nie ponosi żadnych wydatków, korzysta z pomocy żony, która ponosi koszty najmu mieszkania oraz wyżywienia. Do przedmiotowych oświadczeń, skarżący załączył kserokopie: aktu notarialnego – umowy o wyłączenie wspólności ustawowej, "[...]", zestawienia obrotów "[...]" z miesiąca "[...]" (narastająco, od początku roku), zgodnie z którym przychód wyniósł "[...]", natomiast strata – "[...]" oraz zeznań podatkowych żony za lata "[...]". Wskazać należy, iż w świetle art. 239 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Tym samym w zakresie rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia radcy prawnego. Zgodnie z art. 262 powołanej ustawy, do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Stosownie też do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 powołanej ustawy, ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występuje przesłanka uzasadniająca ustanowienie radcy prawnego. To ona zatem ma przekonać Sąd, iż znajduje się w sytuacji, uzasadniającej otrzymanie prawa pomocy. Oceny, czy strona wykazała wiarygodnie istnienie podstaw do przyznania jej prawa pomocy dokonuje się w oparciu o zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu uzasadnienie oraz oświadczenie obejmujące dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Jeżeli przedmiotowe oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona, zgodnie z art. 255 powołanej ustawy, ma obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe, które pozwolą zweryfikować złożone przez nią oświadczenie i ocenić jej rzeczywistą sytuację materialną. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję wyjątkową i z tego też powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na wyjątkowy charakter tej instytucji prawo pomocy powinno być stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Nie bez znaczenia dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje sytuacja materialna członków jej najbliższej rodziny. Dzięki ich pomocy strona może bowiem przezwyciężyć własne trudności finansowe. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy, który rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego i to niezależnie od łączącego ich ustroju majątkowego. Skoro więc strona starająca się o przyznanie prawa pomocy nie osiąga własnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu współmałżonka, to o przyznaniu prawa pomocy będą decydowały możliwości płatnicze i majątkowe osoby zobowiązanej do alimentacji (tak np. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 1 września 2005 r., sygn. akt I FZ 403/05 i z dnia 30 stycznia 2006 r., sygn. akt I FZ 650/05, niepub.). Wskazać jednocześnie należy, iż obowiązek udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokajania potrzeb stworzonej przez nich rodziny znajduje swoje umocowanie prawne w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23 i 27 KRO). Z obowiązku udzielania pomocy współmałżonkowi małżonków nie zwalnia nawet rozdzielność majątkowa. Pozostawanie strony we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonkiem wymusza tym samym ocenę także jego sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie, skarżący, który obecnie nie uzyskuje żadnych własnych dochodów, pozostaje wraz z młodszą córką na utrzymaniu żony. Brak własnych środków finansowych, co wskazano już wyżej, nie stanowi jednak automatycznie podstawy przyznania prawa pomocy, obejmującego ustanowienie radcy prawnego. W warunkach niniejszej sprawy, dla oceny zasadności wniosku skarżącego decydujące znaczenie ma bowiem sytuacja materialna żony skarżącego. Wobec braku przedłożenia wyciągów z posiadanego przez nią rachunku bankowego nie jest natomiast w istocie możliwa ocena jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Skarżący nie przedłożył ponadto dokumentów, z których wynika wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodu i dochodu/straty z tytułu prowadzonej przez jego żonę działalności gospodarczej za poszczególne miesiące 2009 r. Przedłożone zestawienie obrotów firmy z miesiąca "[...]" (narastająco, od początku roku) nie pozwala bowiem ocenić jak sytuacja firmy kształtowała się w poszczególnych miesiącach 2009 r. Z przedmiotowego zestawienia wynika bowiem, że firma w "[...]" osiągnęła wprawdzie stratę, lecz w formularzu wniosku skarżący wykazywał dochód. Także z przedłożonych zeznań podatkowych żony skarżącego wynika ponadto, iż w "[...]" latach uzyskiwała ona dochód. W tej sytuacji, nie można stwierdzić stanowczo, że skarżący nie jest w stanie, także z pomocą żony, ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nieprzedłożenie żądanych dokumentów źródłowych uniemożliwia bowiem ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej żony skarżącego, a tym samym także jego i jego rodziny. Nieujawnienie, pomimo wezwania, sytuacji materialnej rodziny w pełnym zakresie uniemożliwia, co wskazano już wyżej, podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Zauważyć należy, iż z uwagi na to, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, może być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłankę uzasadniającą jego przyznanie, co jednak w warunkach niniejszej sprawy nie miało miejsca. Nie dysponując pełną wiedzą na temat sytuacji materialnej żony skarżącego nie można bowiem wykluczyć, że skarżący może jednak zdobyć środki pieniężne, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.