I SA/Ke 443/08

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska,, Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 grudnia 2008r. sprawy ze skargi B.C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych na ubezpieczenia społeczne oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z dnia [...] Nr [...] wydaną dla B. C. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne: społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy płatnika oraz odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionego pracownika na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że rozstrzygnięcie odmawiające umorzenia B. C. należności oparte zostało na podstawie art. 83 ust. 1 i art. 28 ust. 3 a i 3 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Zawarta w tych przepisach instytucja umorzenia ma charakter wyjątkowy i według woli ustawodawcy jest zastrzeżona dla bardzo szczególnych przypadków enumeratywnie wyliczonych w powołanych przepisach. Rozstrzygnięcie to ma charakter fakultatywny a nie obligatoryjny, zgodnie bowiem z treścią art. 28 ustawy organ może, a nie musi wydać decyzję o umorzeniu należności. Ustawodawca pozostawił podjęcie rozstrzygnięcia do swobodnego uznania organowi wydającemu w ramach tzw. uznania administracyjnego. Nie oznacza ono jednak dowolności, Zakład bowiem podejmuje rozstrzygnięcie w granicach obowiązujących przepisów prawa oraz zebranego materiału dowodowego. Analiza tegoż materiału dowodowego nie przemawia za udzieleniem ulgi. Żaden z podniesionych przez stronę zarzutów nie ma bowiem racjonalnego uzasadnienia. Po pierwsze płatnik prowadzący działalność gospodarczą powinien zadbać o poszukiwanie możliwości uzyskiwania dochodów, by móc na bieżąco wywiązywać się ze zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych. Trudności związane z pozyskiwaniem dochodów z prowadzonej działalności nie mogą stanowić podstawy do umorzenia. Ponadto organ nie zgodził się ze stroną, że wprowadzono go w błąd w sprawie braku ubezpieczenia społecznego, ponieważ skoro przedsiębiorca obowiązany jest sam regulować należności, to ma świadomość, czy prawidłowo opłacił składki czy też nie, oraz czy nadal podlega ubezpieczeniu chorobowemu. Organ wyjaśnił, że za odmową umorzenia przemawia niewątpliwie znaczna wartość majątku posiadanego przez zobowiązanego. Jest on właścicielem dwóch lokali mieszkalnych i jednego lokalu użytkowego. Wartość tych nieruchomości według oświadczenia strony, wynosi około 50.000 zł. Lokale te są wynajmowane i przynoszą dochód. W ocenie organu sprzedaż choćby jednego mieszkania może pokryć zadłużenie, przy czym sprzedaż nieruchomości nie pozbawiłaby B. C. i jego rodziny możliwości zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych. Wbrew jego twierdzeniom, nieruchomości te, jako właściciel, mógłby dowolnie zbywać, obciążać lub wynajmować. Sytuację rodzinną B. C. organ ocenił jako trudną, ale rokującą poprawę. Płatnik jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa zasiłku, jednakże brak jest przeciwwskazań dla podjęcia pracy zarówno przez niego jak i przez jego 26-letniego syna. Żona płatnika jest zatrudniona i otrzymuje minimalne wynagrodzenie. Ponad wskazane okoliczności wnioskodawca nie wykazał ani nie udokumentował wystąpienia szczególnych okoliczności takich jak poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zarobkowania. Na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych B. C. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wnosząc o umorzenie należności ewentualnie o uchylenie decyzji w całości, rozstrzygnięciu temu zarzucił sprzeczność istotnych ustaleń z niej wynikających ze stanem faktycznym sprawy, polegającą na przyjęciu, że brak jest argumentów przemawiających za umorzeniem należności mimo braku dochodów umożliwiających skarżącemu spłatę należności. Skarżący wyjaśnił, że z tytułu wynajmu lokali osiąga niewielkie i nieregularne dochody. Wbrew twierdzeniom organu nie może ich sprzedać, gdyż tym samym pozbawiłby siebie i rodzinę utrzymania. Żona skarżącego wprawdzie pracuje, ale uzyskuje najniższe krajowe wynagrodzenie, w związku z tym zarobki te nie zaspokajają podstawowych potrzeb rodziny. W ocenie strony brak jest szans na podjęcie przez niego zatrudniania, z uwagi na wiek - 52 lata oraz wysoką stopę bezrobocia. Brak środków finansowych uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej. Skarżący wskazał również, że jego 26-letni syn, który jest po studiach, ma szanse podjąć pracę jedynie z minimalnym wynagrodzeniem i dlatego zmuszony jest wspierać syna finansowo, a nie odwrotnie. Skarżący podniósł, że niezrozumiałym jest wyłączenie go z ubezpieczenia zdrowotnego w sytuacji, skoro opłacał składki, tyle, że po terminie. W tej sytuacji domaga się wyjaśnienia jak zaksięgowane zostały pieniądze, które płacił za okres, kiedy był wyłączony z ubezpieczenia. Okoliczności, w jakich doszło do powstania zadłużenia oraz sytuacja finansowa strony wskazuje na zasadność pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Zadłużenie w kwocie 8.600 zł jest bowiem ogromną sumą i skarżący nie jest w stanie jej spłacić. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał argumentację jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają natomiast organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji organu. Sąd nie jest zatem władny uwzględnić wniosku skarżącego o umorzenie obciążających go należności z tytułu składek. Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie była decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pacy, przy czym przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne, zgodnie z treścią art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. jedn. Dz.U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., wymienione wyżej należności mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. Są to sytuacje w których : 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie tych przypadków jest wyczerpujące, co oznacza, że stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, którymi zgodnie z treścią art. 4 ust. 2 lit. "d" u.s.u.s. jest ubezpieczony zobowiązany do opłacania składek na własne ubezpieczenie społeczne. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), gdzie jako warunki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Decyzje wydawane zarówno na podstawie art. 28 ust. 2 w związku z ust. 3 u.s.u.s., jak i na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.us. w związku z § 3 rozporządzenia oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym, tj. na konstrukcji prawnej pozwalającej organowi uprawnionemu do podjęcia decyzji na wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do której odnosi się dyspozycja normy prawnej. W przypadku art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oznacza to, że zaistnienie którejkolwiek z przesłanek w tym przepisie określonych, stwarza jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu składek. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. w sprawie o sygn. akt II UZP 6/04, publ. w OSNP 2004/16/285, Sąd Najwyższy wskazał, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Również i w odniesieniu do decyzji podejmowanej na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 rozporządzenia prawo wyboru rozstrzygnięcia należy do organu. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje go do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, w sytuacji gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Zatem w przypadku braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała właśnie miejsce w niniejszej sprawie bowiem nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należnej od B. C.. Organ wskazał, że tytuły egzekucyjne, które skierował Zakład Ubezpieczeń Społecznych do Urzędu Skarbowego są w realizacji, toteż egzekucja na dzień wydania decyzji jest aktualna. Również sam skarżący nie wykazał, iż spełniona została przesłanka całkowitej nieściągalności. Wskazał natomiast, że jest właścicielem dwóch mieszkań i lokalu użytkowego, co jednoznacznie wskazuje, że istnieje majątek, z którego można egzekwować należności. W ocenie Sądu oznacza to, że uzasadnionym było przyjęcie przez organy, że w tej sytuacji nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., a w konsekwencji, iż brak jest prawnej możliwości umorzenia należności. Oceniając sprawę pod kątem umorzenia należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, dokonane w sprawie ustalenia co do stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej zobowiązanego, nie pozwoliły organom na stwierdzenie, że B. C. nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Jak bowiem wykazała dokonana przez organy analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, z wynajmu dwóch mieszkań i lokalu użytkowego, zobowiązany osiąga dochody w wysokości około 1210 zł miesięcznie. Posiada samochód osobowy o wartości około 100 zł. Wartość całości majątku trwałego określona został przez stronę na kwotę około 50.000 zł. B. C. jest bezrobotny bez prawa do zasiłku, natomiast jego żona jest zatrudniona i osiąga wynagrodzenie w wysokości 1126 zł brutto miesięcznie. Małżonkowie mają na utrzymaniu dwoje pełnoletnich dzieci, z których posiadający wykształcenie wyższe 26-letni syn jest bezrobotny bez prawa do zasiłku, natomiast córka jest studentką studiów stacjonarnych i ponosi wydatki związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości 400 zł miesięcznie. Rodzina zajmuje 3 –pokojowe mieszkanie, a wydatki na jego utrzymanie wynoszą 739,15 zł miesięcznie. Z obliczeń dokonanych przez organ wynika, że dochód na jednego członka rodziny po pomniejszeniu stałych wydatków wynosi 329,01 zł. Poza należnościami będącymi przedmiotem niniejszej sprawy zobowiązany nie posiada zadłużeń. Z powyższych ustaleń organ wyprowadził wniosek, że prowadzenie egzekucji i spłata zadłużenia nie pociągnęłaby dla skarżącego zbyt ciężkich skutków, o których mowa w § 3 ww. rozporządzenia. Organ podkreślił przy tym, że dochody rodziny pozwalają na zaspokojenie potrzeb życiowych i jednocześnie na spłatę zadłużenia chociażby w ramach układu ratalnego. Ustalenia te, w ocenie Sądu znajdują potwierdzenie w zgromadzonym przez organy materiale dowodowym. Dlatego wbrew twierdzeniom skarżącego, organ prawidłowo przeanalizował jego sytuację życiową a wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Wobec powyższego Sąd uznał, że sytuacja B. C. została oceniona w sposób prawidłowy, przy uwzględnieniu zasad prawa procesowego i materialnego. Podkreślić należy, że organy odniosły się do wszystkich podnoszonych przez zobowiązanego argumentów, szczegółowo uzasadniając rozstrzygnięcie. W ocenie Sądu, w procesie poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji organy uwzględniły całokształt okoliczności faktycznych, które pozwoliły wykluczyć zaistnienie przesłanek, o których mowa zarówno w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jak i w art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ww. rozporządzenia. Konsekwencją tego była niemożność umorzenia należności. Z tych wszystkich względów skarga jako bezzasadna, stosownie do art. 151 p.p.s.a. podlegała oddaleniu.