II SA/Lu 79/14

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędzia SO del. Arkadiusz Mrowiec, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Socjalnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. – działając z upoważnienia Prezydenta Miasta L. – przyznał I. W. na rzecz osoby uprawnionej – N. P. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 400 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] organ I instancji uznał świadczenia wypłacone I. W. na podstawie powyższej decyzji w okresie od dnia 1 października 2012 r. do dnia 31 października 2012 r. oraz od dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia 31 maja 2013 r., w łącznej wysokości 1.200 zł, za nienależnie pobrane. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że po uprawomocnieniu się decyzji z dnia [...] sierpnia 2012 pozyskał informację, iż I. W. na mocy ugody z dnia [...] sierpnia 2011 r. wyraziła zgodę na uiszczanie przez T. P. zaległych alimentów na rzecz N. P. (na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w L. w XV Wydziale Grodzkim z dnia 8 września 2009 r., sygn. akt [...]) w kwocie [...] zł w ratach płatnych do 10-tego dnia każdego miesiąca. Wysokość pierwszej raty, płatnej do dnia 10 sierpnia 2011 r., ustalono na kwotę 216,78 zł, następnych zaś po minimum 200,00 zł. W konsekwencji powyższej ugody – jak ustalił organ – w okresie zasiłkowym 2012/2013 strona od dłużnika alimentacyjnego otrzymała łącznie kwotę 1.200 zł, przy czym jednocześnie tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego pobrała kwotę 3.200 zł. Organ I instancji podniósł, że w okresie otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego wszelkie kwoty alimentów wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego w pierwszej kolejności trafiają do gminy, która wypłaca je na poczet zwrotu należności dłużnika z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, aż do ich całkowitego zaspokojenia (organ powołał się w tym względzie na treść art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Strona ma zatem do zwrotu taką kwotę nienależnie pobranych świadczeń, jaka trafiłaby do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Lublinie jako zwrot należności dłużnika, gdyby kolejność egzekucji określona w powołanym przepisie była zachowana. W odwołaniu od powyższej decyzji I. W. wskazała, że kwoty przekazane jej przez T. P. w przedmiotowym okresie świadczeniowym stanowiły alimenty zaległe za okres, kiedy jeszcze nie było funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] – zaskarżoną w niniejszej sprawie – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia zawarte w decyzji pierwszoinstancyjnej, powielając treść jej uzasadnienia. Stwierdził, że w świetle obowiązujących przepisów oraz poczynionych ustaleń przedmiotowa sprawa została prawidłowo rozpatrzona. I. W. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na ww. decyzję organu odwoławczego, zarzucając jej: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 7 lit. "d" w zw. z art. 28 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez niezasadne uznanie świadczeń wypłaconych I. W. z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2012 r. do dnia 31 października 2012 r. oraz od dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia 31 maja 2013 r., w wysokości 1 200 zł, za nienależnie pobrane, w sytuacji, gdy wbrew twierdzeniom SKO nie otrzymała ona niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 powyższej ustawy zaległych ani bieżących alimentów od T. P., zaś kwoty ustalone w postępowaniu w niniejszej sprawie przekazywane były przez ojca dziecka w wykonaniu wyroku Sądu Rejonowego w XV Wydziale Grodzkim w L. z dnia [...] września 2009 r., sygn. akt [...] oraz ugody z dnia [...] sierpnia 2011 r., tytułem naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem (w uzasadnieniu skargi strona podkreśliła dodatkowo, że nie otrzymywała ona ani nie otrzymuje od T. P. żadnych alimentów, o czym świadczy niemożność ich wyegzekwowania przez Komornika Sądowego); 2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte i niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego i sytuacji majątkowej I. W., w tym zwłaszcza nienależne ustalenie charakteru świadczeń spełnianych comiesięcznie przez T. P. na rzecz małoletniej córki jako świadczeń alimentacyjnych, podczas gdy T. P. realizował wówczas obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem, nałożony wyżej wskazanym wyrokiem Sądu Rejonowego w L.; 3) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez "bezzasadne i niczym nieuzasadnione" utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] lipca 2013 r., podczas gdy brak jest podstaw do wydania takiego rozstrzygnięcia, zaś wskazana decyzja pierwszoinstancyjna winna być wyeliminowana z obrotu prawnego jako niezgodna z przepisami prawa. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, umorzenie postępowania oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest uznanie za nienależnie pobrane świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych skarżącej na rzecz jej córki N. P. w okresie od dnia 1 października 2012 r. do dnia 31 października 2012 r. oraz od dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia 31 maja 2013 r., w łącznej wysokości 1.200 zł. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły zatem przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), przywoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Sytuacje, w których dochodzi do nienależnego pobrania świadczenia określa art. 2 pkt 7 ustawy. W świetle tego unormowania nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone m.in. w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów (lit. d). Art. 28 ust. 1 ustawy stanowi natomiast, że w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych odpowiednio w art. 115 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.), a przed należnościami określonymi odpowiednio w art. 115 § 1 pkt 2-6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. W niniejszej sprawie okolicznością niekwestionowaną pozostaje, iż na mocy ugody z dnia [...] września 2003 r. zawartej przed Sądem Rejonowym w L. w sprawie o sygnaturze [...] T. P. zobowiązał się płacić na rzecz swojej małoletniej córki N. P. alimenty w kwocie po 400 zł miesięcznie, począwszy od dnia 1 września 2003 r. Wobec bezskuteczności egzekucji tych należności I. W. (matce ww. osoby uprawnionej) decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] sierpnia 2012 r. przyznano prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie po 400 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. Podkreślić należy, że decyzja ta została prawidłowo doręczona beneficjentce (potwierdzenie odbioru przy k. 18 akt adm. I inst.) i zawierała ona pouczenie o obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń w razie ich nienależnego pobrania, jak również o tym, że do nienależnego pobrania świadczenia dochodzi m.in. wówczas, gdy strona w okresie świadczeniowym otrzymała niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Bezspornym pozostaje, a materiał dowodowy to potwierdza, że dłużnik alimentacyjny T. P. w okresie świadczeniowym objętym powołaną decyzją, a dokładnie w październiku 2012 r. oraz w okresie od stycznia do maja 2013 r. przekazał skarżącej w drodze przelewów bankowych łącznie kwotę 1200 zł, przy czym każda poszczególna wpłata na rachunek skarżącej dokonana w tym okresie wynosiła 200 zł, a jako tytuł przelewu każdorazowo podawano "alimenty" (zestawienie transakcji – k. 36 akt adm. I inst.). Pomimo jednoznacznego określenia w tytułach przelewów charakteru przekazanych skarżącej należności, kwestionuje ona, jakoby stanowiły one zaległe, bądź bieżące alimenty na rzecz N. P. W ocenie skarżącej kwoty te były jej przekazywane przez T. P. z tytułu obowiązku naprawienia szkody, wynikającego z wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] września 2009 r., sygn. [...] oraz z ugody zawartej pomiędzy skarżącą a dłużnikiem alimentacyjnym w dniu [...] sierpnia 2011 r. przed mediatorem J. B. w sprawie o sygnaturze [...]. W ocenie Sądu utożsamianie przez skarżącą przekazanych jej należności z obowiązkiem wynikającym z powyższego orzeczenia oraz ugody nie jest pozbawione racji, co jednak równocześnie potwierdza przekonanie organów, że należności te stanowią w istocie zaległe alimenty na rzecz N. P. Należy bowiem wyjaśnić, że wspomnianym wyrokiem z dnia [...] września 2009 r. sygn. [...] Sąd Rejonowy w L. – skazując T. P. za przestępstwo uporczywego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego wobec córek A. i N. P. – wymierzył mu m.in. środek karny w postaci obowiązku naprawienia szkody poprzez zapłatę na rzecz I. W. – jako ustawowej przedstawicielki N. P. – kwoty 11.316,78 zł w terminie 2 lat od uprawomocnienia się wyroku. Nie budzi wątpliwości, że orzeczona kwota obejmowała zaległe alimenty na rzecz pokrzywdzonej N. P., bowiem istotą tego środka karnego było właśnie przymuszenie dłużnika alimentacyjnego do wykonania obowiązku, od którego się uchylał, czym wyrządził szkodę poszkodowanej i za co został skazany przedmiotowym wyrokiem. Należność ta została zresztą wprost określona jako zaległe alimenty w ugodzie z dnia [...] sierpnia 2011 r., na mocy której T. P. zobowiązał się spłacać owe zaległe alimenty w kwocie 11.316,78 zł w comiesięcznych ratach, w wysokości 216,78 zł - pierwsza rata, a każda kolejna po minimum 200 zł. Słusznie zatem przyjęły organy obu instancji, że przekazywane skarżącej sześciokrotnie przez T. P. w okresie od 1 października 2012 r. do 31 października 2012 r. oraz od 1 stycznia 2013 r. do 31 maja 2013 r. kwoty pieniężne w wysokości 200 zł każda (łącznie 1200 zł) stanowiły zaległe alimenty na rzecz N. P. Skarżąca wpłaty te otrzymała wobec tego niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy, tj. z pominięciem konieczności zaspokojenia w pierwszym rzędzie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej, co oznacza, że równowartość przedmiotowej należności, wypłacona skarżącej w tym samym okresie na mocy decyzji organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2012 r. w ramach świadczeń z funduszu alimentacyjnego, stanowi nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, o czym zasadnie orzekł organ I instancji, a organ odwoławczy decyzję tę utrzymał w mocy. Podkreślić w tym miejscu należy, że w przedmiotowym okresie świadczeniowym przepis ten obowiązywał już w nowym brzmieniu (przytoczonym na wstępie rozważań Sądu), nadanym ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) i obowiązującym od dnia 1 stycznia 2012 r., obejmującym w swej dyspozycji nie tylko alimenty bieżące (jak przyjmowano w poprzednim stanie prawnym, tj. przed wskazaną zmianą legislacyjną, kiedy przepis ten stanowił jedynie, że nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty – por. wyroki NSA: z dnia 28 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 597/10, LEX nr 603373 oraz z dnia 9 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 631/12, LEX nr 1291397), lecz również alimenty zaległe. Skarżąca już o nowej treści tego unormowania została również pouczona w decyzji z dnia [...] sierpnia 2012 r. Z tych względów, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.