III SA/Gl 1843/13

SENTENCJA Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 31 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. UZASADNIENIE Wraz ze skargą na ww. decyzję strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF. Wniosek ten obejmował żądanie zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania siebie oraz swojej rodziny – w szczególności dwójki jej dzieci. Wnioskodawca oświadczył, że w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, zmuszony został do zawieszenia prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Postępowania te zachwiały płynność finansową skarżącego, w związku z czym nie był on w stanie uregulować wielu zobowiązań cywilnoprawnych. Zaległości strony, stwierdzone sądowymi nakazami zapłaty wynoszą obecnie [...] zł, a posiadane przez nią nieruchomości są zabezpieczone hipotekami na łączną sumę około [...] zł – zdaniem strony, jest to kwota przewyższająca ich wartość. W ocenie wnioskodawcy, jego sytuacja finansowa nie rokuje żadnych nadziei ma wznowienie działalności gospodarczej w przyszłości, jak również na spłatę wszelkich zobowiązań, w tym i należności publicznoprawnych. Aktualnie regularny dochód uzyskuje zarówno skarżący, jak i jego małżonka. Dwójka pełnoletnich dzieci studiuje dziennie i nie uzyskuje aktualnie żadnego dochodu – pozostają one na utrzymaniu rodziców. Dochody powyższe pozwalają jedynie na skromne utrzymanie rodziny. Wpis w sprawie jest dla strony bardzo wysoki, nie stać jej na uiszczenie tego wpisu, a jednocześnie, strona nie ma kogo prosić o pomoc finansową. Z oświadczenia wnioskodawcy, zawartego na druku urzędowego formularza PPF wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną D. P. oraz dwójką dzieci: K. oraz J. (mają po [...] lat). Na miesięczny dochód wspólnego gospodarstwa składają się wynagrodzenia wnioskodawcy – [...] zł brutto oraz jego żony – [...] zł brutto. Z oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że skarżący oraz jego małżonka nie posiadają żadnych papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Posiadają jednak dwie nieruchomości gruntowe: w R. (o powierzchni [...] ha) i w W. (o powierzchni [...] ha). Jako załącznik do skargi, wnioskodawca dołączył: zaświadczenie o wysokości swoich zarobków; wykaz nieruchomości obciążonych hipoteką (na łączną kwotę [...] zł); wyciągi z ksiąg wieczystych oraz serię nakazów zapłaty wydanych w postępowaniach upominawczych. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: oświadczenie skarżącego, że w mieszkaniu przy ul. [...] [...] zameldowane są dwie osoby, "natomiast wraz z rodziną zamieszkuje w wynajmowanej części domu" oraz oświadczenie zgodnie z którym koszty miesięczne utrzymania nieruchomości i opłaty dodatkowe ponoszone z tytułu spłaty rat kredytu, opłat za naukę dzieci oraz leków wynoszą około [...] zł (oba oświadczenia z dnia [...] r.); faktury obrazujące zakup leków w aptece przez D. P.; zeznanie podatkowe za rok 2012 (wykazujące stratę w kwocie [...] zł); pismo z "A" z dnia [...] r. informujące o łącznym zadłużeniu na kwotę [...] zł; rachunki opłat za: gaz: [...] (za okres letni) i [...] zł (za okres zimowy); telewizję cyfrową – [...] zł; Internet – [...] zł; energię elektryczną – [...] zł. Oświadczenie żony skarżącego, z dnia [...] r., zgodnie z którym wypłata gotówki w kwocie [...] zł dokonana w dniu [...] r. dotyczyła środków pieniężnych matki D. P. – A. G., która jest emerytką i nie posiada swojego rachunku bankowego; zeznanie podatkowe za 2012 r.; harmonogram spłaty pożyczki gotówkowej zaciągniętej w banku "B" – rata miesięczna wynosi [...] zł (ostatnia rata ma być spłacona w listopadzie 2014 r.); zaświadczenie od pracodawcy, z którego wynika, że wynagrodzenie za listopad 2013 r. wyniosło [...] zł netto, a średnie wynagrodzenie z ostatnich 6 miesięcy wyniosło [...] zł; wyciąg z rachunku bankowego D. P., prowadzonego w "C" za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. Oświadczenie syna wnioskodawcy J. P., że w roku 2013 był zatrudniony i osiągnął dochód w wysokości [...] zł oraz oświadczenie córki wnioskodawcy K. P., zgodnie z którym, w 2013 r. nie osiągnęła jakichkolwiek dochodów – oba oświadczenia z dnia [...] r.; zeznanie podatkowe J. P. za 2013 r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku T. P., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca nie udokumentował swojego aktualnego stanu majątkowego (także stanu majątkowego swojego gospodarstwa domowego) w sposób wystarczający, aby dokonać wyczerpującego merytorycznego rozpoznania jego wniosku. Przede wszystkim oświadczenia skarżącego, zawarte na druku urzędowego formularza PPF, nie są spójne w tak istotnej i fundamentalnej kwestii, jak wynagrodzenie osiągane przez jego żonę. W formularzu PPF skarżący oświadczył, że wynagrodzenie jego żony wynosi [...] zł brutto, natomiast z nadesłanych przez żonę skarżącego zaświadczeń wynika, że jej wynagrodzenie, wypłacone w listopadzie wynosiło [...] zł netto, natomiast średnia wynagrodzenia wypłaconego jej w ciągu ostatnich sześciu miesięcy zamknęła się w kwocie [...] zł netto. Dla porządku dodać należy, że formularz ten wnioskodawca wypełniał w październiku 2013 r. Rozbieżność ta jest ewidentna i rażąca. Co istotne, rozbieżność w tak istotnej i fundamentalnej kwestii, jak wynagrodzenie współmałżonka (drugie źródło dochodu we wspólnym gospodarstwie domowym strony – wg oświadczenia wnioskodawcy) poddaje w wątpliwość wiarygodność pozostałych oświadczeń. Po drugie, skarżący, pomimo wyraźnego wezwania z dnia [...] r., nie wykazał, że zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej (bądź ewentualnie, działalność gospodarcza prowadzona przez niego została zawieszona). Jednocześnie, wnioskodawca nie nadesłał jakiegokolwiek wyciągu z rachunku bankowego, obrazującego operacje dokonywane na nim (bądź też na nich) w ciągu trzech ostatnich miesięcy. Tymczasem z pisma "A" z dnia [...] r. wynika, że skarżący posiada w tym banku więcej niż jedno konto. Są to wprawdzie konta kredytowe, na których zaewidencjonowane jest zadłużenie z tytułu poszczególnych kredytów zaciągniętych przez skarżącego. Nie sposób jednak wykluczyć, że na rachunkach tych znajdują się jednak określone środki finansowe, które pozostają do dyspozycji wnioskodawcy. Z cytowanego wyżej pisma wynika wszak, że w wyniku negocjacji banku ze stroną skarżącą wszczęto postępowanie restrukturyzacyjne, obejmujące jego zadłużenie w tym banku. Początkowo uzgodniono spłatę jego zadłużenia w banku w ramach trzykrotnej raty w kwocie [...] zł, pozostawiając kwestię dalszych spłat dalszym uzgodnieniom. Strona nie wykazała, jaki jest aktualny stan i sposób spłaty tego zadłużenia. Dla porządku należy zaznaczyć, że bankowy tytuł egzekucyjny nr [...], obejmujący zadłużenie wnioskodawcy w "A", został wydany w dniu [...] r., natomiast klauzulę wykonalności temu tytułowi nadano postanowieniem z dnia [...] r. (sygn. akt sprawy: V GCo 323/13). Postępowanie restrukturyzacyjne, obejmujące zadłużenie wnioskodawcy w tym banku, zostało więc wszczęte już po nadaniu klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu. Mając powyższe na uwadze, należy zasygnalizować jedynie, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W konsekwencji ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Skarżący nie przedłożył również zaświadczenia wskazującego na osoby zameldowane pod adresem wskazanym, jako jego miejsce zamieszkania, tj. lokalu przy ul. [...] [...] w B. Zaświadczenie takie mogło być podstawą do ustalenia, czy skarżący rzeczywiście prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe, czy też prowadzi z nim gospodarstwo domowe inna osoba (czy też inne osoby), które osiągają regularne dochody miesięczne. Dokument taki nie stanowiłby wprawdzie dowodu, potwierdzającego taki fakt, tworzyłby jednak istotne domniemanie. Co istotne, w swoim oświadczeniu z dnia [...] r., skarżący stwierdził, że w ww. mieszkaniu są zameldowane dwie osoby, natomiast on sam, wraz z rodziną zamieszkuje w "wynajmowanej" części domu. Z takiego oświadczenia można wyciągnąć wniosek, że w mieszkaniu tym, oprócz skarżącego, jego żony i dwójki ich wspólnych dzieci, zamieszkują jeszcze dodatkowo, dwie kolejne osoby (osoby, które są zameldowane w tym mieszkaniu). Nie sposób wykluczyć, że te dwie osoby, są osobami, które pozostają ze skarżącym i jego najbliższą rodziną we wspólnym gospodarstwie domowym. A w takiej sytuacji, jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami – w tym przypadku, oprócz swojej żony i dzieci, także z tymi dwiema ww. osobami – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych wszystkich sześciu osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Podsumowując, należy stwierdzić, że podstawą do merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy jest rzetelne i wyczerpujące przedstawienie przez wnioskodawcę stanu majątkowego, zarówno swojego, jak i osób, z którymi pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak wyżej wykazano, wnioskodawca warunku tego nie spełnił. Strona, nie stosując się do wezwania referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2013 r., nie wykazała ile osób w rzeczywistości pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie, nie wykazała, że rzeczywiście zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie przedłożyła wyciągu ze swojego (swoich) rachunku bankowego (rachunków bankowych). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.