I SA/Ke 444/08

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.),, Sędzia WSA Ewa Rojek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 grudnia 2008r. sprawy ze skargi J.M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności składkowych na ubezpieczenia społeczne rolników za okres od II kwartału 1998r. do I kwartału 2008r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2. określa, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości. UZASADNIENIE I SAS/Ke 444/08 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...]. znak [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego po rozpoznaniu wniosku J. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego od decyzji z dnia [...]. znak: [...], utrzymał ją w mocy. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepisy art. 138 § 1 pkt. 1, w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz.1071, z późn. zm.) i art. 41 a ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. Nr 50 z 2008r., poz. 291 z późn. zm.). W motywach organ podniósł, że ponowny wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników J. M. uzasadnił niemożliwością spłaty zadłużenia w ratach z uwagi na mały areał i niskie dochody w gospodarstwie, wystarczające w ocenie zainteresowanego wyłącznie na przeżycie, faktem, że zadłużenie powstało na skutek utraty pracy, która stanowiła główne źródło dochodów. Ponadto zapoznając się z dokumentacją zgromadzoną w sprawie, zainteresowany podtrzymując twierdzenie o trudnej sytuacji materialnej podniósł, że leczy się z powodu jaskry; ponosi duże wydatki na leczenie konia; osiąga małe dochody z prowadzonego gospodarstwa, niewystarczające w ocenie wnioskodawcy na pokrycie kosztów związanych z funkcjonowaniem tego gospodarstwa. Powyższe okoliczności udokumentował zaświadczeniem lekarskim potwierdzającym swoje leczenie oraz zaświadczeniem o korzystaniu w gospodarstwie z lecznicy weterynaryjnej. Organ wskazał, że obowiązkowe składki na to ubezpieczenie zarówno za skarżącego jak i za jego małżonkę H. M. nie były opłacane od dnia 3 grudnia 1992r, a wpływy na konto pochodziły wyłącznie z dokonywanych potrąceń zasiłków rodzinnych, że skarżący nie skorzystał z możliwości spłaty rosnącego zadłużenia w ratach, gdyż układ ratalny dotyczący rozłożenia kwoty 5.497,50zł na 50 rat został zerwany wskutek braku wpłat. Ponadto, organ podniósł, że podczas wizytacji gospodarstwa w dniach 26 sierpnia 1998r.; 17 kwietnia 2001r.; 30 października 2003r.; 25 lipca 2005r. i 24 kwietnia 2007r. nie stwierdzono wystąpienia zdarzeń losowych osłabiających możliwości płatnicze. Na wniosek Oddziału Regionalnego KRUS w K., Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych w O. Ś. dokonał w dniu 18 listopada 2002r. wpisu hipoteki przymusowej w kwocie 29.512,16zł. zabezpieczając należność Kasy za okres od I kw. 1993r. do III kw. 2002r., z czego zaległe składki stanowią kwotę 11.326,60zł, a odsetki za zwłokę liczone do dnia wydania decyzji, tj. 27 września 2002r. kwotę 18.185,56zł. Przeprowadzone ponowne postępowanie wyjaśniające wykazało, że skarżący był systematycznie informowany o stanie zaległości z tytułu nieopłaconych składek, że w 2008r dochodzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników zostało skierowane na drogę postępowania egzekucyjnego. Z decyzji Urzędu Gminy w Ł. w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2008 wynika, że J. M. posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 4,60 ha fizycznych, co stanowi 4,5285 ha przeliczeniowych. Ocena sytuacji materialno-bytowej zobowiązanego została ujęta w protokole z wizytacji gospodarstwa z dnia 1 kwietnia 2008r. i opisuje sytuację ustaloną w trakcie postępowania. W ocenie organu nie polega na prawdzie twierdzenia skarżącego, że przyczyną powstania zaległości było przerwanie pracy w 1998r., bowiem z akt sprawy wynika, że pracował poza rolnictwem od 1978r. do 2 grudnia 1992r. i osiągając z tego tytułu dochód. Przy podejmowaniu decyzji z dnia [...]. znak: [...]uwzględniono poniesione przez zobowiązanego straty w gospodarstwie rolnym na skutek klęski suszy z 2006r. i umorzono odsetki za okres od III kw. 2006r. do II kw. 2007r. w kwocie 305,00zł. Dochodowość z gospodarstwa oraz sytuacja materialno-bytowa podnoszone przez zobowiązanego zostały uwzględnione przy podejmowaniu decyzji z dnia [...]znak: [...]. Organ podkreślił, że rodzina zobowiązanego nie korzysta z pomocy społecznej, co mogłoby wskazywać na trudną sytuację materialną. Odnosząc się do przedłożonych dokumentów potwierdzających leczenie oraz korzystanie w gospodarstwie z lecznicy weterynaryjnej organ podniósł, że mogą wpływać jedynie na trudności w bieżącym opłacaniu składek, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia zadłużenia powstałego z uwagi na nie regulowanie od wielu lat należnych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Organ uwzględnił powyższe okoliczności oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, z których wypłacane są świadczenia dla wszystkich ubezpieczonych. Na powyższe rozstrzygnięcie J. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji zarzucił, że decyzja została oparta na błędnym założeniu, że jego sytuacja finansowa nie jest ciężka bowiem nie korzysta z pomocy społecznej. Uwzględniając przyjętą przez organ roczną dochodowość z gospodarstwa rolnego 8.595,09 zł dochody miesięcznie z gospodarstwa wynoszą średnio ok. 700 zł, z którego utrzymują się 3 osoby. Zarzucił, że organ nie wyjaśnił na jakiej podstawie uznał, że kwota ok. 700 zł miesięcznie na utrzymanie 3 osobowej rodziny uzasadnia wydanie odmownej decyzji w przedmiocie umorzenia zaległych składek (i odsetek) z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników. W ocenie skarżącego jest to kwota, która z trudem wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb jeżeli uwzględnić koszty utrzymania, wydatki związane z koniecznością zakupu lekarstw, skarżący leczy się z powodu jaskry, płaci za opiekę weterynaryjną nad zwierzętami. Skarżący podniósł, że fakt, iż pomimo tego stara się wspólnie z rodziną utrzymywać samodzielnie bez zwracania się o pomoc do opieki społecznej nie powinien świadczyć na jago niekorzyść. Podniósł, że w lipcu 2006 r. poniósł znaczne straty związane z suszą, co dodatkowo odbiło się negatywnie na jego możliwościach finansowych. Zadeklarował, ze może dokonywać wpłat na ubezpieczenie społeczne rolników, ale realna kwota jaką mogę na ten cel przeznaczyć to ok. 10 % średnich miesięcznych dochodów z gospodarstwa rolnego. Skarżący na poparcie stanowiska powołał się na stanowisko zawarte w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. IIISA/Wa 1786/06 oraz V SA/Wa 253/07. W ocenie skarżącego organy wydając zaskarżone decyzje nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący sprawy, nie zebrały dostatecznego materiału dowodowego i nie rozważyły wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu wnioskowanej ulgi. Taki wniosek uzasadniony jest tym, że organ nie wyjaśnił dlaczego umarzając kwotę odsetek z tytułu nie zapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości 305 zł, w związku ze stratami jakie poniósł w wyniku suszy w lipcu 2006 r., nie wyjaśnił dlaczego przyjął taką a nie inną kwotę, nie przedstawił wyliczenia na którym się oparł. W jego ocenie kwota umorzenia w związku ze stratami w rolnictwie jest zbyt niska. W odpowiedzi na skargę organ wnosząc o jej oddalenie podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniósł, że skarżący osiąga dodatkowe dochody w postaci dopłat. W dniu 17 grudnia 2008r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynęło pismo skarżącego wraz z załączoną decyzją z dnia 3 stycznia 2007r o przyznaniu płatności do gospodarstwa niskotowarowego oraz zawiadomieniem o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem. Postanowieniem z dnia 13 października 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skargę należy uznać za uzasadnioną. Stosownie do unormowania art. 41 a ust 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. Nr 50 z 2008r., poz. 291 z późn. zm.), organ może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie, na wniosek zainteresowanego, w przypadkach uzasadnionych jego ważnym interesem, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno rentowego i składkowego. Zapis powyższy oznacza, iż organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 kpa) wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego ( art. 77 § 1 kpa) zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1k.p.a. Należy podnieść, że w przypadku decyzji uznaniowych uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Szczególnie negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno być przekonywująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalnej prawidłowości decyzji, nie zaś celowość jej wydania. Dokonując analizy zaskarżonej decyzji z punktu widzenia wymienionych wymogów należy wskazać, iż narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu. Skarżący wnioskując o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników powoływał się na trudną sytuację materialną. Sytuacja materialna rolnika i wynikająca z niej niemożność opłacania składek może, w ocenie sądu uzasadniać istnienie przesłanki ważnego interesu ubezpieczonego. Zatem obowiązkiem organu wynikającym z art. 77 § 1 kpa było wyjaśnienie sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, ustalenie osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, dochodów nie tylko skarżącego ale i osób z nim zamieszkałych oraz koniecznych wydatków tak dla jego egzystencji, jak i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Nie wystarczy wskazać źródło utrzymania, czy wielkość przychodu (dochodu), lecz konieczne jest ustalenie relacji pomiędzy wysokością zaległości, a dochodem pomniejszonym o wydatki konieczne dla egzystencji konkretnego zobowiązanego i jego rodziny pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną skarżącego istnieje, gdy wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawnych potrzeb życiowych. Wobec braku ustaleń co do sytuacji materialnej zobowiązanego, decydującego wpływu na tę ocenę nie może mieć podnoszony fakt, że zobowiązany nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Dopiero prawidłowe ustalenie stanu faktycznego ustalenie dochodów i wydatków, pozwala organowi ocenić czy sytuacja materialna i życiowa skarżącego pozwala i w jakim zakresie na zapłatę należności. Takie ustalenia nie zostały dokonane i nie zostały przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a uzasadnienie faktyczne decyzji winno wskazywać fakty które organ uznał za udowodnione, dowody którym dał wiarę oraz dowody którym odmówił wiarygodności zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Organ powinien w uzasadnieniu szczegółowo wskazać przyczyny dla których nie zastosował instytucji umorzenia ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres jego zastosowania. Dopełnienie tego obowiązku nabiera szczególnej wagi, gdy organ działa w granicach uznania administracyjnego. Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu odnośnie sytuacji materialnej skarżącego powołał się wyłącznie na wysokość rocznego przychodu z gospodarstwa zaś rozpoznając sprawę ponownie ograniczył się do wskazania, że źródłem utrzymania skarżącego jest gospodarstwo o pow. 4,60 ha. o przychodach wynikających z informacji podanej przez Urząd Gminy w Ł., podnosząc, że sytuacja materialno-bytowa zobowiązanego została ujęta w protokole wizytacji gospodarstwa z dnia 1 kwietnia 2008r. Podnieść należy, że dla wykazania sytuacji materialnej zobowiązanego nie wystarczy, odwołanie się do protokołu wizytacji. Protokół z wizytacji może stanowić dowód w postępowaniu, który winien być rozpatrzony zgodnie z regułami art. 7 i 77 § 1 k.p.a. W aktach sprawy jest notatka służbowa z której wynika, że skarżący pobrał dopłaty w 2006r w wysokości 2448,71zł, lecz tej okoliczności organ nie rozważył dokonując ustaleń, co do sytuacji materialnej skarżącego. Na okoliczność powyższą wskazał dopiero w odpowiedzi na skargę. Odpowiedź na skargę nie może stanowić uzupełnienia argumentów uzasadnienia decyzji. Brak w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej ustaleń oraz rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją materialną zobowiązanego stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Została bowiem naruszona zasada przekonywania określona w art. 11 kpa, ponadto wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na ocenę, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności lub zaniechania przy wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy a tym samym czy nie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego. Zgodnie z 41 a ust 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stan finansów funduszów emerytalno rentowego i składkowego stanowi przesłankę którą organ uwzględnia rozpatrując wniosek o umorzenie należności składkowych. Organ w zaskarżonej decyzji wskazał, że uwzględnił stan finansów funduszów emerytalno rentowego i składkowego, nie wyjaśnił jednak w jakim zakresie stan ten miał wpływ na rozstrzygnięcie. Uzasadnienie przesłanki umorzenia nie może ograniczyć się do zacytowania przepisu, lecz winno wyjaśnić jak, w ocenie organu, stan finansów funduszów wpływa na rozpoznanie wniosku konkretnego zobowiązanego o umorzenie należności. Należy podzielić zarzut skarżącego, że nie zostały wyjaśnione motywy jakimi kierował się organ przyjmując, że straty w gospodarstwie z powodu suszy, która miała miejsce w 2006r. uzasadniają umorzenie odsetek za okres od trzeciego kwartału 2006r do drugiego kwartału roku 2007 w kwocie 305zł. Z wyciągu z wykazu rolników dotkniętych klęską suszy w 2006r sporządzonego przez Urząd Gminy w Ł. wynika, że średni procent strat w gospodarstwie zobowiązanego wyniósł 48%. Straty w rolnictwie mogą mieć istotne znaczenie dla ustalenia przez organ możliwości płatniczych zainteresowanego, wyjaśnienie ich rozmiarów, rozważenie tych rozmiarów w relacji do osiąganego dochodu i wydatków może mieć istotne znaczenie dla oceny czy umorzenie w wysokości przyjętej przez organy nie nosi cechy dowolności. Ponadto należy zwrócić uwagę na fakt, że przedmiotem wniosku o umorzenie były należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników za okres od II kwartału 1998r do I kwartału 2008r. Biorąc pod uwagę odległy początkowy okres zalegania ze składkami organ winien z urzędu dokonać ustaleń pod katem ewentualnego przedawnienia prawa do egzekwowania należności i przedstawić je w uzasadnieniu decyzji. Zgodnie z art. 41b ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, co do zasady ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat , licząc od dnia, w którym stały się wymagalne z zastrzeżeniem wynikającym z ust 2-7 Podnieść należy, że przepis ten został wprowadzony z dniem 2 maja 2004r. przepisem art. 1 pkt. 41 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004r o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 91, poz. 873). Przed wejściem w życie tego przepisu stosownie do art. 52 ust. 1 pkt. 1 ustawy do przedawnienia miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych ( Dz. U. z 1993r Nr 108, poz. 486 ze zm.) a następnie od 1 stycznia 1998r przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r Ordynacja podatkowa (art. 341 Ordynacji podatkowej). Zarówno ustawa o zobowiązaniach podatkowych jak i przepisy Ordynacji podatkowej przewidują 5 letni okres przedawnienia, z wyjątkiem przerwania biegu terminu przedawnienia wskutek czynności egzekucyjnej lub zobowiązań zabezpieczonych hipoteką. W sytuacji, gdy przedmiotem wniosku o umorzenie są należności za okres, w którym obowiązywały różne terminy przedawnienia okoliczność, czy należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu stanowi element stanu faktycznego i winna znaleźć się w uzasadnieniu decyzji o umorzeniu, z wyjaśnieniem podstawy prawnej. Organ wskazał wprawdzie, że zaległości za okres od I-go kwartału 1993r do III kwartału 2002r zostały zabezpieczone przez ustanowienie hipoteki, ale nie wyjaśnił, czy i jaki ma to wpływ na bieg terminu przedawnienia. Ponownie rozstrzygając sprawę w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległości składkowych organ uwzględniając powyższe uwagi, dokona ustaleń w zakresie wysokości dochodów i wysokości wydatków skarżącego z uwzględnieniem jego sytuacji rodzinnej, rozważy wszechstronnie zebrany materiał i dokona oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącego przy uwzględnieniu stanu finansów funduszów emerytalno rentowego i składkowego. przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Z tych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja naruszały przepisy art.7, art. 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który miał istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c, art. 135 oraz art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.