IV SA/Wa 1841/09

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka, Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.), Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi T. S.A. w T. z siedzibą w T. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącego T. S.A. w T. z siedzibą w T. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] września 2009 r., Minister Gospodarki, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2009 r. znak: [...], którą stwierdził nieważność orzeczenia nr [...] Ministra Leśnictwa z dnia [...] kwietnia 1948 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw, w części dotyczącej przedsiębiorstwa PN. "T" oraz orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia [...] listopada 1978 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa PN. "T" w T. W uzasadnieniu decyzji Minister Gospodarki stwierdził, że decyzja nacjonalizująca przedsiębiorstwo T. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., ponieważ rzeczywista zdolność zatrudnienia na jedną zmianę pracowników przy produkcji w tym przedsiębiorstwie, w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17) – tj. w dniu 5 lutego 1946 r., nie przekraczała kryterium upaństwowienia określonego w ustawie nacjonalizacyjnej, tj. 50 pracowników na jedną zmianę (art. 3 ust. 1 lit b ustawy nacjonalizacyjnej). Ustalenia tego organ dokonał przede wszystkim na podstawie opinii z dnia [...]września 2007 r. dr inż. W.T. - rzeczoznawcy dyplomowanego Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Spożywczego NOT, sporządzonej na zlecenie Ministra Gospodarki, której przedmiotem było, obok określenia charakteru przedsiębiorstwa, ustalenie rzeczywistej zdolności zatrudnienia na jedną zmianę w tym przedsiębiorstwie w dniu 5 lutego 1946r W oparciu o rzeczywisty stan maszyn i urządzeń biegły uznał, że rzeczywista zdolność zatrudnienia tego przedsiębiorstwa w dniu 5 lutego 1946 r. wynosiła 48 pracowników na jedną zmianę. Obliczenie zdolności zatrudnienia w oparciu o rzeczywisty stan maszyn urządzeń zostało dodatkowo sprawdzone metodą wskaźnikową - wskaźnikiem powierzchni przemysłowej, co dało wynik zbliżony - 47 pracowników na jedną zmianę. Minister Gospodarki ocenił, że pozostałe dowody: karty statystyczne stanu faktycznego zatrudnienia z lat 1930 - 1938, pismo z dnia [...]lutego 1948 r. pełnomocnika F.P. skierowanego do Zespołu Odwoławczego Głównej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W., protokół zdawczo - odbiorczy z dnia[...] listopada 1948 r, z przejęcia przedsiębiorstwa oraz postanowienie Głównej Komisji ds. Upaństwowieniu Przedsiębiorstw z dnia [...] lutego 1948 r., a także pisma F.P. z dnia [...] grudnia 1946 r. i jego pełnomocnika z dnia [...] maja 1947 r. mają niewielką wartość dowodową. Zdaniem Ministra żaden z tych dowodów nie wskazuje bezpośrednio i przekonująco na rzeczywistą zdolność zatrudnienia na jedną zmianę w przedsiębiorstwie pn. "T" w dniu wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej. Dlatego organ stwierdził, że przedsiębiorstwo pod nazwą "T" zostało upaństwowione z naruszeniem art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej. W konsekwencji stwierdził nieważność orzeczenia nr [...] Ministra Leśnictwa z dnia [...] kwietnia 1948 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw, w części dotyczącej tego przedsiębiorstwa. Jednocześnie stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia [...] listopada 1978 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa pod nazwą T w T. W ocenie Ministra Gospodarki decyzje nacjonalizacyjne nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych, w rozumieniu art. 158 § 2 k.p.a. W skardze ma tę decyzję T. SA w T., reprezentowane przez adw. M.P., wniosło o jej uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonej decyzji zarzuciło: 1. naruszenie art. 156 § 2 i art. 158 § 2 k.p.a., przez nieuprawnione stwierdzenie nieważności orzeczeń jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa, zamiast uznania, że nastąpiły nieodwracalne skutki prawne i ograniczenia się do stwierdzenia wydania tych orzeczeń z naruszeniem prawa, 2. naruszenie art. 77 § 1 k.p.a, przez niewypełnienie obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, w szczególności w zakresie skutków orzeczeń 3. nacjonalizacyjnych. Skarżący podkreślił, że znajdujące się na parcelach budynki stanowią przedmiot odrębnej własności skarżącego, większość zabudowań przedsiębiorstwa pod nazwą "T" przestało fizycznie istnieć, a będąca użytkownikiem wieczystym gruntu spółka T. SA wzniosła na tym terenie nowe obiekty. W 1993 r. skarżący stał się użytkownikiem wieczystym tych gruntów, nabył nieodpłatnie własność budynków i urządzeń znajdujących się na gruncie wybudowanych z własnych środków jak również nabył nieodpłatnie własność innych budynków znajdujących się na gruncie oddanym w wieczyste użytkowanie. Minister Gospodarki w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, ponawiając argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Według art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skarżącego. Uwzględnia więc z urzędu naruszenia prawa, których nie dostrzegła strona wnosząca skargę. Skarga może być zatem uwzględniona nawet wtedy, gdy podniesione w skardze zarzuty Sąd uznał za nieuzasadnione. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Przedmiotem niniejszej sprawy jest decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2009 r. Decyzją tą Minister utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]stycznia 2009 r. znak: [...], którą stwierdził nieważność orzeczenia nr [...] Ministra Leśnictwa z dnia [...] kwietnia 1948 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "T" oraz orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia [...] listopada 1978 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa PN. "T w T". Minister Gospodarki uznał bowiem, ze decyzja nacjonalizacyjna została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) tj. art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz, U. Nr 3, poz. 17). W konsekwencji stwierdził także nieważność orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia [...] listopada 1978 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo - odbiorczego przedsiębiorstwa pod nazwą "T" w T". Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2009 r. wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.), albowiem w obecnym stanie prawnym właściwym do prowadzenia sprawy o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Leśnictwa z dnia [...] kwietnia 1948 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "T" jest Minister Środowiska. Artykuł 19 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej w skrócie: K.p.a.) nakłada na organy administracji publicznej obowiązek przestrzegania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Obowiązek przestrzegania właściwości dotyczy także właściwości instancyjnej czyli właściwości do weryfikacji decyzji w toku instancji oraz weryfikacji w trybach nadzwyczajnych. Zasady ustalania właściwości instancyjnej reguluje art. 17 K.p.a. Organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest -w myśl art. 157 § 1 K.p.a. - organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Stosownie do art. 2 ust. 7 w zw. z art. 3 ust. 5 powołanej ustawy o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa orzekał właściwy ze względu na rodzaj przedsiębiorstwa minister. Zatem bez wątpienia organem właściwym do stwierdzenia nieważności wyżej opisanego orzeczenia - w myśl art. 157 § 1 K.p.a. - jest organ naczelny - właściwy minister, bowiem orzeczenie to wydane zostało przez Ministra (Leśnictwa). I tak prowadząc rozważania od momentu przejęcia przedsiębiorstwa należy wskazać, iż organem właściwym wobec przejmowanego przedsiębiorstwa był Minister Leśnictwa (dekret z dnia 5 września 1947r. o zakresie działania urzędu Ministra Leśnictwa uchylony z dniem 17 lipca 1956r; Dz. U. Nr 60, poz. 327). Następnie, tj. na mocy dekretu z dnia 11 lipca 1956r. o utworzeniu urzędu Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego (Dz.U. Nr 30, poz. 139), doszło do połączenia urzędu Ministra Leśnictwa oraz Ministra Przemysłu Drzewnego i Papierniczego w urząd Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego. Do zakresu działania utworzonego Ministra - zgodnie z art. 2 powołanego dekretu - należały sprawy zagospodarowania i ochrony lasów, sprawy zalesienia nieużytków i zadrzewienia kraju, sprawy państwowego gospodarstwa leśnego, sprawy przemysłu zapałczanego, papierniczego i innych przemysłów opartych na surowcu drzewnym, sprawy gospodarki drewnem, sprawy łowiectwa oraz sprawy ochrony przyrody. W dniu 12 listopada 1985r. weszła w życie ustawa z dnia 12 listopada 1985r, o zmianach w organizacji oraz zakresie działania niektórych naczelnych i centralnych organów administracji państwowej (Dz, U. Nr 50, poz. 262), którą doszło do utworzenia urzędu Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej (art, 2 ust. 1 tej ustawy), a zniesiono urząd Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego (art. 9 ust. 1 pkt 4 tej ustawy). Według art. 2 ust. 2 ustawy z 12 listopada 1985r. do zakresu działania Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej zaczęły należeć sprawy objęte dotychczas zakresem działania Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej oraz Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego [...], a w szczególności sprawy gospodarki leśnej i ochrony lasów oraz przemysłu tartacznego, płyt i sklejek oraz przerobu płodów leśnych. Dalej ustawami z dnia 20 grudnia 1988r., które weszły w życie z dniem 1 stycznia 1990r., utworzono urzędy: Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, zaś zniesiono urząd Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej (Dz. U. Nr 73, poz. 434) oraz Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa (Dz. U. Nr 73, poz. 433). Artykułem 8 ustawy o utworzeniu Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej skreślono art. 2 ustawy z dnia 12 listopada 1985r. o zmianach w organizacji oraz zakresie działania niektórych naczelnych i centralnych organów administracji państwowej. Z kolei zgodnie z art. 2 ustawy o utworzeniu Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, wymieniony Minister realizował politykę państwa w zakresie ochrony środowiska i jego racjonalnego kształtowania, leśnictwa, zadrzewień i łowiectwa, a także gospodarki zasobami naturalnymi, w tym zasobami wodnymi i geologicznymi. Do zakresu działania Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa - stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy o utworzeniu tego urzędu - należały w szczególności sprawy gospodarki zasobami naturalnymi, lasów, gospodarki leśnej, ochrony gruntów leśnych i zadrzewień. W dniu 1 kwietnia 1999r. weszła w życie ustawa z dnia 4 września 1997r, o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2007r., Nr 65, poz. 437, ze zm.), która w art. 79 m. in. stanowiła, iż minister właściwy do spraw środowiska wykonuje zadania i kompetencje należące dotychczas do Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa - z wyjątkiem spraw, które przechodzą do zakresu działania ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej. Dalej w art. 89 uchwalono, iż Ministrowie powołani w skład Rady Ministrów na zasadach obowiązujących przed dniem wejścia w życie ww ustawy wykonują swoje zadania i kompetencje do czasu ustalenia szczegółowego zakresu działania ministrów kierujących określonym działem. Ministerstwa utworzone lub działające na podstawie dotychczasowych przepisów - w myśl art, 91 ust, 1 ww ustawy - działają na podstawie tych przepisów do czasu wydania nowych przepisów na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy, o której mowa w art. 3 ust. 1. Do tego czasu miały zachować moc przepisy ustaw wymienionych w art. 96, w tym przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1989 r. o utworzeniu urzędu Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa (Dz. U. Nr 73, poz. 433, ze zm.). Nadto ustawa o działach administracji rządowej w art. 28 ust, 1 stanowiła, iż dział środowisko obejmuje sprawy m. in. gospodarki zasobami naturalnymi i leśnictwa, którym kieruje minister właściwy do spraw środowiska. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 26 października 1999r., które weszło w życie z dniem 10 listopada 1999r. - wydanym na podstawie art. 39 ust, 1 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów (Dz. U, Nr 82, poz. 929) - utworzono Ministerstwo Środowiska (Dz. U. Nr 91, poz. 1017). Według rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 listopada 2007r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Środowiska (Dz. U. Nr 216, poz. 1606), Minister Środowiska kieruje takimi działami administracji rządowej jak gospodarka wodna i środowisko. Mając na względzie poszczególne zakresy kompetencji wymienianych wyżej Ministrów, w okresie od wydania orzeczenia z dnia (...) kwietnia 1948 r. do dnia wydania przez Ministra Gospodarki zaskarżonej decyzji, należało uznać, iż w chwili obecnej ministrem właściwym do rozpoznania sprawy o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, ze względu na rodzaj przejętego przedsiębiorstwa, jest Minister Środowiska. Do zadań tego Ministra należą bowiem sprawy leśnictwa (obejmujące całoksztatt zagadnień związanych z produkcją leśną kraju). Wskazane wyżej rażące naruszenie prawa czyni merytoryczne rozpoznanie sprawy przedwczesnym. W tym stanie rzeczy - na mocy art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 P.p.s.a, i art, 156 § 1 pkt 1 k.p.a. - orzeczono jak w punkcie 1 sentencji, O niewykonywaniu decyzji do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku orzeczono w punkcie 2 na zasadzie art, 152 P.p.s.a. Z kolei koszty postępowania zasądzono - na podstawie art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 183, poz. 1349, ze zm") - w punkcie 3 sentencji wyroku.