III SA/Wr 669/10

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Jankowska - Szostak po rozpoznaniu w dniu 31 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Fundacji A o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym na skutek sprzeciwu Fundacji A od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] r. sygn. akt III SA/Wr 669/10 w sprawie ze skargi Fundacji A na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: I. przyznać Fundacji A prawo pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] r. strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego wskazując w uzasadnieniu, iż skutkiem konfliktu na tle politycznym pomiędzy prezesem Fundacji i Prezydentem Miasta była negacja prawa Fundacji do zwolnienia z podatku od nieruchomości i opłat od użytkowania wieczystego, w następstwie czego wszystkie nieruchomości Fundacji są aktualnie obciążone hipoteką, co uniemożliwia "zmianę tych aktywów na gotówkę". Nadto podniosła, że zajęcie egzekucyjne konta bankowego przez organy podatkowe doprowadziło do podjęcia w 2004 r. decyzji o likwidacji Fundacji. Strona skarżąca wyjaśniła, iż nie ponosi żadnych kosztów osobowych (prace na jej rzecz wykonywane są nieodpłatnie), a otrzymywane od fundatora skromne środki przeznacza na niezbędne zabezpieczenie nieruchomości przed dewastacją, koszty biurowe i obsługę księgową. Poinformowała, iż za 2009 r. ponosiła stratę w wysokości -[...] zł. W piśmie z dnia [...] r. strona skarżąca wyjaśniła, że otrzymuje od Fundatora [...] zł na zabezpieczenie "obiektów przed ruiną". Dodała, że aktualnie nie posiada środków i nie płaci podatków. Poinformowała, że przeniesienie siedziby do W. nie powoduje kosztów, a z uwagi na zajęcie konta bankowego przez Urząd Skarbowy ze znajdującej się na nim kwoty [...] zł nie można nic wypłacić. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu przyznał skarżącemu prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. We wniesionym od powyższego rozstrzygnięcia sprzeciwie, strona skarżąca podniosła, że zgadza się z orzeczeniem referendarza, przy założeniu, że Wojewódzki Sąd Administracyjny podzieli stanowisko strony odnośnie podatku od nieruchomości, przy rozstrzyganiu sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciw któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W rozpoznawanej sprawie, strona skarżąca w przepisanym prawem terminie wniosła "sprzeciw warunkowy" . Procedura sądowoadministracyjna nie zna pojęcia "sprzeciwu warunkowego", jednakże wniesienie środka nazwanego sprzeciwem, w terminie dla tego przewidzianym, spowodowało, że orzeczenie referendarza upadło, a Sąd zobligowany był do rozpoznania sprawy w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym może nastąpić tylko wtedy, jeśli osoba prawna wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania i obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zdaniem Sądu podniesione przez stronę w toku postępowania okoliczności wskazują na zasadność przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych. Uwzględniając sytuację finansową strony skarżącej uznać należy, iż zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazuje na to przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa Fundacji. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie doradcy podatkowego podkreślić należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez zawodowego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 127 ze zm.)- zwanej dalej u.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 u.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez stronę skarżącą zarzutów czy braku jej zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (strona skarżąca nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 245 § 2 i 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzekł jak w sentencji.