II SA/Op 251/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Protokolant st. insp. sądowy Katarzyna Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M. D. na orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Opolu z dnia 14 lipca 2022 r., nr [...] w przedmiocie uznania za zdolnego do czynnej służby wojskowej 1) uchyla zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie Powiatowej Komisji Lekarskiej dla Miasta Opola z dnia 26 maja 2022 r., nr [...], 2) zasądza od Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Opolu na rzecz skarżącego M. D. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez M. D., zwanego dalej również skarżącym, jest orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Opolu, zwanej dalej także organem odwoławczym, z dnia 14 lipca 2022 r., nr [...], utrzymujące w mocy orzeczenie Powiatowej Komisji Lekarskiej dla Miasta Opola, zwanej dalej także organem pierwszej instancji, z dnia 26 maja 2022 r., nr [...]. W swoim orzeczeniu organ pierwszej instancji uznał skarżącego za zdolnego do czynnej służby wojskowej, przyznając kategorię zdolności "A". Skarżący – w ramach ciążącego na nim obowiązku – zgłosił się na wezwanie w sprawie oceny zdolności do odbycia czynnej służby wojskowej. Opisanym wyżej orzeczeniem organ pierwszej instancji uznał skarżącego za zdolnego do czynnej służby wojskowej, przyznając mu kategorię zdolności "A". Organ ten stwierdził schorzenie określone w § 62 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 stycznia 2018 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 2018 r. poz. 258) oraz w "Wykazie chorób i ułomności przy ocenie zdolności fizycznej i psychicznej do czynnej służby wojskowej oraz do pełnienia takiej służby poza granicami państwa" stanowiącym załącznik nr 2 do tego rozporządzenia. Skarżący odwołał się od tego orzeczenia do Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Opolu. Do odwołania dołączył kopie wyników badań [...] oraz [...] oraz [...]. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez stwierdzenie, iż nie jest zdolny do czynnej służby wojskowej trwale lub ewentualnie czasowo i o przyporządkowanie do adekwatnej kategorii. W uzasadnieniu wskazał, że przedłożył dokumentację medyczną, z której wynika, iż od ponad dwóch lat leczy się [...]. Podkreślił, że od listopada 2020 r. cierpi na [...]. Zdarza się to co kilka tygodni i trwa od jednego do kilku dni. W trakcie dolegliwości w zasadzie każdy [...]. W trakcie dolegliwości stosuje lek o nazwie [...]. Zwrócił także uwagę, że w przedłożonym Komisji zaświadczeniu lekarza [...] wskazano rozpoznanie następujących schorzeń: [...], [...], [...], [...]. Przypisana kategoria jest niezgodna ze schorzeniami wynikającymi z przedstawionego zaświadczenia. Organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu uznał za prawidłową kwalifikację schorzenia dokonaną przez organ pierwszej instancji i stwierdził, że "Stwierdzone schorzenia mają wpływ na zdolność do służby wojskowej. W związku z powyższym Wojewódzka Komisja Lekarska nie znalazła podstaw do zmiany kategorii zdolności". W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący zarzucił naruszenie "art. 14 i 17 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 stycznia 2018 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, poprzez błędne ich zastosowanie" polegające na pominięciu przedłożonej dokumentacji medycznej i w konsekwencji na uznaniu go za zdolnego do czynnej służby wojskowej i zaliczeniu do kategorii "A", pomimo wskazania, iż stwierdzony przez Komisję stan jego zdrowia wpływa na orzeczoną kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej. Drugi zarzut dotyczył błędnego rozpoznania stanu zdrowia i błędnego przyporządkowania do kategorii schorzeń stanowiących załącznik nr 2 do powołanego rozporządzenia. Na podstawie tych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Opolu oraz poprzedzającego go orzeczenia Powiatowej Komisji Lekarskiej w Opolu i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Opolu oraz poprzedzającego go orzeczenia Powiatowej Komisji Lekarskiej w Opolu i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r. poz. 2492.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 329), zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badana jest zatem wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Sąd nie ma zatem możliwości merytorycznego orzekania w sprawie rozstrzygniętej przez organy administracji publicznej aktami administracyjnymi poddanymi jego kontroli. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W opisanych przypadkach sąd uchyla decyzję lub postanowienie. Natomiast stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 2-3 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza ich nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach (pkt 2) albo stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub w innych przepisach. W przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie (art. 145 § 3 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala zgodnie z art. 151 P.p.s.a. Sposób rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny regulują dwa przepisy: art. 134 oraz art. 135 P.p.s.a. Stosownie do treści art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, co istotne, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który nie miał w sprawie zastosowania. Przy czym, przeprowadzając kontrolę, sąd bierze pod uwagę stan faktyczny oraz stan prawny istniejący w momencie podejmowania przez organ administracji kontrolowanego aktu administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 135 P.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki (w odniesieniu do decyzji sankcję wzruszalności lub sankcję nieważności) w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem organy obu instancji dopuściły się naruszenia prawa procesowego, które w konsekwencji doprowadziło również do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Opolu oraz poprzedzające je orzeczenie Powiatowej Komisji Lekarskiej dla Miasta Opola zostały wydane na podstawie art. 26 ust. 1 w związku z art. 28 ust. 1 i art. 30a ust. 1-3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2021 r. poz. 372 ze zm.) oraz art. 819 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2022 r. poz. 655 ze zm.). Zgodnie z art. 824 ustawy o obronie Ojczyzny ustawa ta weszła w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia – a więc z dniem 23 kwietnia 2022 r. Stosownie do treści art. 823 tej ustawy utraciła moc ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Jednak na podstawie art. 819 ustawy o obronie Ojczyzny w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy (tj. przed dniem 23 kwietnia 2022 r.) stosuje się przepisy dotychczasowe, o ile ustawa nie stanowi inaczej. W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji wydał decyzję w dniu 26 maja 2022 r., a więc już po wejściu w życie ustawy o obronie Ojczyzny. Stan akt nie daje jednak odpowiedzi na pytanie kiedy i w jaki sposób zostało wszczęte przez Powiatową Komisję Lekarską dla Miasta Opola postępowanie administracyjne w sprawie kwalifikacji wojskowej M. D. W uzasadnieniu orzeczenia organu drugiej instancji wskazano jedynie, że M. D. – w ramach ciążącego na nim obowiązku – zgłosił się osobiście na wezwanie w sprawie oceny zdolności do odbycia czynnej służby wojskowej. Brak jednak jakiejkolwiek informacji co do tego kiedy skarżący otrzymał takie wezwanie oraz kiedy stawił się w organie pierwszej instancji. Brak możliwości ustalenia daty oraz sposobu wszczęcia postępowania w sprawie kwalifikacji wojskowej jest rażącym naruszeniem przepisów prawa procesowego, które w konsekwencji uniemożliwia Sądowi zbadanie tego czy organy obu instancji wydały orzeczenia w oparciu o właściwą podstawę materialnoprawną. W oparciu o materiał dokumentacyjny sprawy nie sposób zweryfikować czy podstawę tę stanowić powinny jeszcze przepisy art. 26 – 30a ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, czy też przepisy art. 56 i n. ustawy o obronie Ojczyzny. Zastrzeżenia Sądu budzą także uzasadnienia orzeczeń organów obu instancji – a właściwie ich brak. Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), zwanej dalej K.p.a., uzasadnienie jest jednym z obligatoryjnych elementów decyzji administracyjnej. Stosownie do treści art. 107 § 3 K.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Przypadki, w których organ administracji publicznej może odstąpić od uzasadnienia decyzji wymienione są w art. 107 § 4 i 5 K.p.a. Organ może zatem odstąpić od uzasadnienia decyzji, gdy uwzględnia ona w całości żądanie strony; nie dotyczy to jednak decyzji rozstrzygających sporne interesy stron oraz decyzji wydanych na skutek odwołania. Ponadto można odstąpić od uzasadnienia decyzji również w przypadkach, w których z dotychczasowych przepisów ustawowych wynikała możliwość zaniechania lub ograniczenia uzasadnienia ze względu na interes bezpieczeństwa Państwa lub porządek publiczny. W rozpoznawanej sprawie nie było podstaw do tego, aby organy odstąpiły od obowiązku sporządzenia uzasadnienia. Rolą uzasadnienia decyzji administracyjnej jest objaśnienie toku myślenia organu administracji publicznej prowadzącego do zastosowania przez niego konkretnych przepisów w sprawie. Uzasadnienie czynności organu administracji publicznej spełnia zasadniczą rolę w procesie kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, umożliwiając poznanie motywów, którymi kierowały się organy podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie uznania skarżącego za zdolnego do czynnej służby wojskowej i przyznając kategorię zdolności "A". Uzasadnienie stanowiące integralną część każdego aktu jest elementem umożliwiającym sądową kontrolę w zakresie oceny prawidłowości podjętych przez organ działań. Jego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Powinno się w nim znaleźć pełne odzwierciedlenie i ocena zebranego materiału dowodowego oraz wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek jakimi kierował się organ w procesie decyzyjnym. Zarówno Powiatowa Komisja Lekarska dla Miasta Opola, jak i Wojewódzka Komisja Lekarska w Opolu praktycznie nie sporządziły uzasadnienia do zaskarżonych orzeczeń. Uniemożliwiło to zarówno stronie skarżącej, jak i Sądowi, poznanie motywów, którymi kierowały się organy. Co więcej, szczątkowa argumentacja, jaka znajduje się w orzeczeniu drugoinstancyjnym, jest wewnętrznie sprzeczna. Organ odwoławczy z jednej strony uznaje skarżącego za zdolnego do czynnej służby wojskowej i zalicza go do kategorii "A", z drugiej strony wskazuje jednak, iż stwierdzony przez Komisję stan jego zdrowia wpływa na orzeczoną kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej, stwierdzono bowiem schorzenie określone w § 62 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 stycznia 2018 r. Powinnością organu administracji publicznej rozstrzygającego władczo o prawach i obowiązkach jednostki jest zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, przy czym czynności te muszą mieć charakter wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.). Nakaz ten posiada rangę zasady postępowania administracyjnego (zasada zupełności postępowania dowodowego) i stanowi logiczną konsekwencję unormowanej w art. 7 K.p.a. zasady prawdy obiektywnej. Materiał dowodowy sprawy stanowi nieodłączny element procesu administracyjnego, powstaje w wyniku czynności dowodowych i jest utrwalany celem poddania go wszechstronnej analizie i ocenie. Organ może uznać daną okoliczność za udowodnioną tylko w oparciu o ocenę dokonaną na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.). Co więcej, w proces ustalania rzeczywistego stanu faktycznego angażowana jest zawsze strona postępowania. W myśl bowiem art. 81 K.p.a., okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Ponadto strona może zgłaszać (przedstawiać) dowody, które organ musi ocenić z punktu widzenia znaczenia dla stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy i dać temu wyraz w uzasadnieniu. Skarżący w postępowaniu przed organami obu instancji przedstawił dokumentację medyczną, co do której organy nie wypowiedziały się w uzasadnieniu, w szczególności nie podały przyczyn, z powodu których dowodom przedstawionym przez skarżącego odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej. W tym stanie faktycznym, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., Sąd uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ pierwszej instancji ustali datę oraz sposób wszczęcia postępowania w sprawie kwalifikacji skarżącego do czynnej służby wojskowej i zastosuje właściwą podstawę materialnoprawną. Ponadto zgromadzi i oceni materiał dowodowy, z uwzględnieniem dowodów zgłoszonych przez skarżącego, a następnie da temu wyraz w uzasadnieniu orzeczenia, sporządzonym zgodnie z wymogami przewidzianymi w art. 107 § 3 K.p.a.