I Ca 505/14

<p>Sygn. akt I Ca 505/14</p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p> Dnia 31 grudnia 2014 r.</p> <p>Sąd Okręgowy w Zamościu I Wydział Cywilny w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="167"/> <col width="431"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p> <strong> <!-- -->SSO Teresa Szykuła</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p> <strong> <!-- -->SSO Barbara Krukowska</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->SSO Elżbieta Koszel (spr.)</strong> </p> </td> </tr> </table> <p>Protokolant: st. sekr. sąd. Urszula Wójtowicz</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 31 grudnia 2014 r. w Zamościu</p> <p>na rozprawie sprawy</p> <p>z wniosku<strong> <!-- --> Agencji Nieruchomości Rolnych w <span class="anon-block">W.</span> Oddział Terenowy w <span class="anon-block">L.</span> </strong> </p> <p>z udziałem<strong> <!-- --> <span class="anon-block">M. K. (1)</span> i Skarbu Państwa reprezentowanego przez Marszałka Województwa <span class="anon-block">L.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->o ustanowienie drogi koniecznej</strong> </p> <p>na skutek apelacji uczestnika <span class="anon-block">M. K. (1)</span> </p> <p>od postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim</p> <p>z dnia 20 października 2014 r. sygn. akt I Ns 946/13</p> <p> <strong> <!-- -->postanawia:</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Tomaszowie Lubelskim do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.</strong> </p> <p>I Ca 505/14</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Postanowieniem z dnia 20 października 2014 r. Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim ustanowił dla każdoczesnego właściciela nieruchomości oznaczonej <span class="anon-block">numerem ewidencyjnym (...)</span> położonej w obrębie <span class="anon-block">Z.</span> – <span class="anon-block">O.</span>, stanowiącej własność Skarbu Państwa, służebność drogi koniecznej na nieruchomości położonej w tej samej miejscowości oznaczonej <span class="anon-block">numerem ewidencyjnym (...)</span>, której właścicielem jest <span class="anon-block">M. K. (1)</span> w ten sposób, że po <span class="anon-block">działce nr (...)</span> droga będzie przebiegała pasem gruntu oznaczonym kolorem żółtym, o pow. 0,2680 ha – według oznaczenia na mapie sporządzonej przez biegłego sądowego <span class="anon-block">P. M.</span>, wpisanej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego Starostwa Powiatowego w <span class="anon-block">T.</span> z dniu 15.11. 2013 r. za numerem <span class="anon-block">(...)</span> (wariant <span class="anon-block"> (...)</span> – k. 181 – 182 akt sprawy), za jednorazowym wynagrodzeniem w kwocie 2 775 zł zasądzonym od Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w <span class="anon-block">L.</span> na rzecz uczestnika postępowania <span class="anon-block">M. K. (1)</span>.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Rejonowy dokonał następujących ustaleń.</strong> </p> <p>Skarb Państwa jest właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości <span class="anon-block">Z.</span> – <span class="anon-block">O.</span>, gmina <span class="anon-block">Ł.</span>, powiat <span class="anon-block"> (...)</span>, województwo <span class="anon-block"> (...)</span>, oznaczonej w ewidencji gruntów numerem <span class="anon-block">(...)</span>, przy czym podmiotem wykonującym prawo własności w imieniu Skarbu Państwa jest Agencja Nieruchomości Rolnych. <span class="anon-block">Działka numer (...)</span> pozostaje w trwałym zarządzie Państwowego Gospodarstwa Rybackiego w <span class="anon-block">L.</span> i korzysta z niej dzierżawca - <span class="anon-block"> Gospodarstwo (...) Sp. z o.o.</span> w <span class="anon-block">Ł.</span>, na podstawie zawartej na 10 lat umowy dzierżawy z dnia 15 grudnia 1999r. Od strony południowej ma ona dostęp do drogi publicznej oznaczonej nr<span class="anon-block">(...)</span>.</p> <p>Na podstawie umowy sprzedaży z dnia 3 kwietnia 1997r. sporządzonej w formie aktu notarialnego <span class="anon-block">M. K. (1)</span> nabył od Skarbu Państwa – Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa działkę położoną we wsi <span class="anon-block">Z.</span> wykazaną pod nr <span class="anon-block">(...)</span>, o pow. 6,82 ha. Od strony zachodniej wzdłuż <span class="anon-block">działki nr (...)</span> przebiega droga gminna do <span class="anon-block">P.</span> oznaczona w ewidencji gruntów numerem <span class="anon-block">(...)</span>. Na przedmiotowej działce wzdłuż prawego brzegu rzeki <span class="anon-block">H.</span> przebiega droga o nawierzchni utwardzonej płytami betonowymi. Droga ta biegnie od powiatowej drogi oznaczonej <span class="anon-block">numerem ewidencyjnym (...)</span> w kierunku zachodnim do betonowego mostu na cieku Kanału <span class="anon-block">R.</span> położonego w odległości 210 metrów od drogi publicznej na rzece oznaczonej nr ewidencyjnym <span class="anon-block">(...)</span>, stanowiącej własność Skarbu Państwa w trwałym zarządzie Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w <span class="anon-block">L.</span>.</p> <p>Dzierżawcy gruntów należących do wnioskodawcy prowadzą hodowlę ryb w stawach położonych w <span class="anon-block">Z.</span>, <span class="anon-block">Ł.</span>, <span class="anon-block">H.</span> i <span class="anon-block">W.</span>. W celu dokonania odłowów ryb ze stawów o nazwie <span class="anon-block"> (...)</span> położonego w północnej części <span class="anon-block">działki nr (...)</span> oraz <span class="anon-block"> (...)</span> położonego we wschodniej części <span class="anon-block">działki nr (...)</span> wykorzystywany jest węzeł odłowowy o nazwie <span class="anon-block"> (...)</span>, położony w północnej części przedmiotowej działki. Z uwagi na powierzchnię stawów odłów ryb przebiega corocznie z wykorzystaniem dużych samochodów ciężarowych. W celu dokonania zarybienia i odłowów z w/w stawów hodowcy ryb wykorzystują w/w utwardzoną płytami betonowymi drogę przebiegająca przez działkę <span class="anon-block">M. K. (1)</span>, aż do betonowego mostu na cieku Kanału <span class="anon-block">R.</span>.</p> <p>Na podstawie umowy z 2014 r. Wojewódzki Zarząd Melioriacji i Urządzeń Wodnych w <span class="anon-block">L.</span> oddał część w/w nieruchomości (most na cieku Kanał <span class="anon-block">R.</span>) w użyczenie Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w <span class="anon-block">L.</span>, w celu zapewnienia dojazdu do <span class="anon-block">działki nr (...)</span> stanowiącej własność wnioskodawcy.</p> <p>W latach 1976 -1977 zostały przeprowadzone odbudowy stawów należące wówczas do Państwowego Gospodarstwa Rybackiego. Droga położona na <span class="anon-block">działce oznaczonej numerem (...)</span> została utwardzona płytami betonowymi oraz został pobudowany most betonowy na kanale rzeki <span class="anon-block">R.</span>. Od początku prowadzenia hodowli ryb w stawach położonych na nieruchomościach należących do wnioskodawcy i jego poprzedników prawnych przedmiotowa droga była wykorzystywana jako dojazd do węzła odłowowego <span class="anon-block"> (...)</span>. Odłów ryb wynosi corocznie około 60 - 80 ton.</p> <p>Uczestnik <span class="anon-block">M. K. (1)</span> do około 2011 r. nie czynił przeszkód, aby dojazd do węzła odłowowego <span class="anon-block"> (...)</span> przebiegał przez jego nieruchomość. Później jednak zablokował ten dojazd, gdyż chciał, aby wnioskodawca lub dzierżawca stawów rybackich partycypowali w kosztach utrzymania przedmiotowego szlaku drogowego.</p> <p>Wjazd z drogi gminnej pojazdów wykorzystywanych przy odłowie z uwagi na ich gabaryty jest niemożliwy po groblach znajdujących się wokół stawów. Groble w okresie jesienno - zimowym oraz wiosennym nie nadają się do ruchu pojazdami, a także w ogóle nie są przystosowane do jazdy pojazdów o zwiększonej masie.</p> <p>Powierzchnia służebności drogi koniecznej niezbędna do prowadzenia prawidłowej hodowli ryb wynosi 0,2680 ha, <br/>zaś jednorazowa wartość służebności wynosi 2 775zł.</p> <p>Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego w postaci:</p> <p>a)  dowodów z dokumentów: odpis <span class="anon-block">księgi wieczystej numer (...)</span>, wypisy z rejestru gruntów, mapy ewidencyjne, dokumentacja fotograficzna, odpis umowy dzierżawy z dnia 15 grudnia 1999 r. wraz z załącznikami i aneksami, odpis wypisu aktu notarialnego Rep. A Nr <span class="anon-block">(...)</span>, 2 sztuki map geodezyjnych, odpis umowy użyczenia;</p> <p>b)  dowodów z zeznań świadków: <span class="anon-block">W. J.</span> i <span class="anon-block">M. K. (2)</span> ;</p> <p>c)  dowodu z oględzin sądowych z dnia 3.10.2013 r.;</p> <p>d)  dowodu z opinii biegłego sądowego geodety <span class="anon-block">P. M.</span>: zasadniczej z dnia 12.11.2013 r. oraz uzupełniających: z dnia 31.12.2013 r. i z dnia 7.05. 2014 r.;</p> <p>e)  dowodu z pisemnej opinii biegłego sądowego z zakresu wyceny nieruchomości - <span class="anon-block">R. S.</span> z dnia 18 lipca 2014 r.</p> <p>Dowody z dokumentów nie budziły zastrzeżeń Sądu Rejonowego, gdyż nie zostały zakwestionowane przez strony. Sąd obdarzył wiarą zeznania świadka <span class="anon-block">W. J.</span>, który występował jako osoba postronna, obca dla stron postępowania. Świadek w sposób jasny i logiczny przedstawił znane mu fakty dotyczące okoliczności przejazdu przez działkę należącą do uczestnika oraz sposobu wykorzystywania nieruchomości z uwagi na dzierżawienie stawów położonych na nieruchomości wnioskodawcy. Również zeznania świadka <span class="anon-block">M. K. (2)</span> Sąd uznał za wiarygodne i bezsprzeczne, gdyż świadek wskazał podczas oględzin teren wykorzystywany przy hodowli ryb.</p> <p>Opinia pisemna biegłego geodety <span class="anon-block">P. M.</span> była jasna, wewnętrznie niesprzeczna, przedstawiająca wariant przebiegu drogi koniecznej na rzecz wnioskodawcy, natomiast wybór podejścia i metody nie budziły zastrzeżeń Sądu. Biegły po przeanalizowaniu mapy ewidencyjnej z terenem i z uwzględnieniem m.in. położenia terenu, wielkości działek wskazał na najmniej uciążliwe położenie drogi koniecznej dla właściciela <span class="anon-block">działki nr (...)</span>. Według biegłego dostęp wnioskodawcy z drogi publicznej do stawów położonych na jego nieruchomości jest możliwy przy wykorzystaniu utwardzonej drogi położonej na <span class="anon-block">działce nr (...)</span>, co jest niezbędne dla prowadzenia prawidłowej gospodarki rybnej. W związku z zarzutami stron została wywołana opinia uzupełniająca, uwzględniająca zastrzeżenia strony, a także treść postanowienia o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego z uwzględnieniem dwóch wariantów przebiegu zaprojektowanej drogi koniecznej. W opinii uzupełniającej z grudnia 2013r. biegły zaprojektował przebieg drogi koniecznej przez <span class="anon-block">działkę nr (...)</span> obejmujący teren jezdni utwardzonej płytami betonowymi oraz teren prawego brzegu rzeki <span class="anon-block">H.</span> do mostu betonowego położonego na cieku Kanału <span class="anon-block">R.</span> położonego na działce oznaczonej nr ewidencyjnym<span class="anon-block">(...)</span>. Powyższe wnioski były podstawą rozstrzygnięcia. Wobec dalszych zarzutów uczestnika Sąd I instancji dopuścił dowód z uzupełniającej opinii biegłego sądowego geodety <span class="anon-block">P. M.</span> celem określenie innych możliwości przebiegu drogi koniecznej z węzła odłowowego <span class="anon-block"> (...)</span> do <span class="anon-block">drogi publicznej nr (...)</span>. Biegły wykluczył inny dostęp dzierżawców gruntów wnioskodawcy z drogi publicznej do przedmiotowych stawów, gdyż przejazd trasą z wykorzystanie grobli położonych pomiędzy stawami jest utrudniony dla samochodów osobowych, a tym bardziej niemożliwy dla samochodów ciężarowych wykorzystywanych stale przy odłowach ryb. Wnioski wypływające z uzupełniającej opinii Sąd I instancji uznał za jasne, logicznie uzasadnione i sporządzone z uwzględnieniem specjalistycznej wiedzy biegłego.</p> <p>Również opinia biegłego rzeczoznawcy majątkowego <span class="anon-block">R. S.</span> nie budziła zastrzeżeń Sądu. Biegły przedstawił w sposób jasny i rzetelny wartość służebności według drugiego wariantu przedstawionego w opinii biegłego geodety. W opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości uwzględniono m. in. powierzchnię służebności drogi koniecznej, a przyjęte metody wyceny nie budzą wątpliwości. Strony nie zgłosiły konkretnych zarzutów do tych opinii.</p> <p>Na podstawie takich ustaleń,<strong> <!-- --> Sąd Rejonowy dokonał następującej oceny prawnej, </strong>prowadzącej do uwzględnienia wniosku.</p> <p>Roszczenie wnioskodawcy oparte jest na przepisie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 145;art. 145 § 1)">art. 145 § 1 k.c.</a>, który przewiduje ustanowienie za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej (drogi koniecznej), jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich.</p> <p>Przy ustanowieniu służebności drogi koniecznej należało brać pod uwagę interes społeczno - gospodarczy (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 145;art. 145 § 3)">art. 145 § 3 k.c.</a>), który przejawia się w dążeniu do tego, aby sposób ustalenia szlaku drożnego odpowiadał potrzebom nieruchomości nie mającej dostępu do drogi publicznej i następował z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga będzie przebiegać (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 145;art. 145 § 2)">art. 145 § 2 k.c.</a>).</p> <p>W ocenie Sądu I instancji stan faktyczny ustalony na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego odpowiada hipotezie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 145;art. 145 § 1)">art. 145 § 1 k.c.</a> <span class="anon-block">Działka numer (...)</span>, jest wykorzystywana od wielu lat do hodowli ryb. W latach 70 - tych Państwowe Gospodarstwo Rybackie odbudowało stawy położone na przedmiotowej nieruchomości oraz obecnie przedmiotowa nieruchomość jest wydzierżawiana przez <span class="anon-block"> Gospodarstwo (...) Sp. z o.o.</span> w <span class="anon-block">Ł.</span>. Już w trakcie odbudowy stawów dokonano utwardzenia betonowymi płytami drogi położonej przy prawym brzegu rzeki <span class="anon-block">H.</span>, biegnącej od powiatowej drogi oznaczonej <span class="anon-block">numerem ewidencyjnym (...)</span> w kierunku zachodnim do betonowego mostu na cieku Kanału <span class="anon-block">R.</span> położonego w odległości 210 metrów od drogi publicznej, który również został pobudowany w latach 70 - tych. Obecnie utwardzona droga jest położona na <span class="anon-block">działce nr (...)</span> o pow. 6,82 ha, stanowiącej własność uczestnika <span class="anon-block">M. K. (1)</span>, który nabył powyższy grunt od Skarbu Państwa – Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa na podstawie umowy sprzedaży z dnia 3 kwietnia 1997 r. Nieruchomość stanowiąca własność wnioskodawcy posiada dostęp do <span class="anon-block">drogi publicznej nr (...)</span> od strony południowej. Połączenie nieruchomości wnioskodawcy z drogą publiczną nie jest jednak „odpowiednie”. Według orzecznictwa Sądu Najwyższego, które Sąd Rejonowy w całości podzielił, nieodpowiedniość dostępu nieruchomości do drogi publicznej w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 145;art. 145 § 1)">art. 145 § 1 k.c.</a> może – w szczególnie uzasadnionych wypadkach – polegać na tym, że nieruchomość ta przylega wprawdzie do drogi publicznej, jednakże przejazd tą drogą przez znaczną część roku jest utrudniony lub niemożliwy ze względu na jej zły stan techniczny (uchwała SN z 14 sierpnia 1985 r., III CZP 44/85). Dostęp do <span class="anon-block">drogi publicznej nr (...)</span> od strony południowej <span class="anon-block">działki oznaczonej nr (...)</span> nie zapewnia możliwości prawidłowego prowadzenia gospodarki rybnej na terenie tej nieruchomości. Z uwagi na dużą powierzchnię stawów hodowlanych wykorzystywanych przez dzierżawców nieruchomości nr <span class="anon-block">(...)</span> odłów ryb wynosi corocznie ok. 60 - 80 ton. Natomiast węzeł odłowowy o nazwie <span class="anon-block"> (...)</span> jest położony w północnej części działki wnioskodawcy. Transport ryb jest możliwy jedynie z wykorzystaniem samochodów ciężarowych. W celu dojazdu z drogi publicznej oznaczonej numerem <span class="anon-block">(...)</span> do w/w węzła odłowowego przejazd w większej części po grobli o szerokości od 4 do 5 metrów, znajdującej się pomiędzy stawami o nazwie <span class="anon-block"> (...)</span> i <span class="anon-block"> (...)</span> jest niemożliwy z uwagi na fakt, iż szlak ten jest nieutwardzony i torfiasty. Odłowy trwają w okresie jesiennym i warunki pogodowe wówczas całkowicie uniemożliwiają przejazd samochodów ciężarowych po nieutwardzonej drodze.</p> <p>Odpowiedni dostęp do drogi publicznej w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 145;art. 145 § 1)">art. 145 § 1 k.c.</a> powinien obejmować także możliwość przejazdu pojazdów mechanicznych, chyba że nie uzasadniają tego potrzeby nieruchomości władnącej, konfiguracja granic, ukształtowanie terenu lub interes społeczno - gospodarczy (uchwała SN z 14 maja 2014 r. III CZP 14/14). Dojazd wskazanym wyżej szlakiem do nieruchomości wnioskodawcy jest niemożliwy ze względu na ukształtowanie terenu.</p> <p>W celu zapewnienia właścicielowi nieruchomości oznaczonej nr <span class="anon-block">(...)</span> łączności z drogą publiczną umożliwiającej normalną, gospodarczą eksploatację stawów Sąd Rejonowy ustanowił na rzecz każdoczesnego właściciela przedmiotowej nieruchomości dostęp z <span class="anon-block">drogi publicznej nr (...)</span> po <span class="anon-block">działce nr (...)</span> pasem gruntu oznaczonym kolorem żółtym, o powierzchni 0,2680 ha – według oznaczenia na mapie sporządzonej przez biegłego sądowego geodetę <span class="anon-block">P. M.</span>, wpisanej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego Starostwa Powiatowego w <span class="anon-block">T.</span> w dniu 15. 11. 2013 r. za numerem <span class="anon-block">(...)</span> (wariant <span class="anon-block"> (...)</span>- k.181-182 akt sprawy).</p> <p>Jest to również dojazd najmniej uciążliwy dla właściciela <span class="anon-block">działki nr (...)</span>, gdyż służebność zajmuje niewielką powierzchnię. Tym bardziej, że taki sposób korzystania z przedmiotowej służebności odbywał się od lat 70 – tych, zaś po przeniesieniu prawa własności <span class="anon-block">działki nr (...)</span> na rzecz <span class="anon-block">M. K. (1)</span>, przejazd odbywał się na zasadach grzeczności.</p> <p>Ustanawiając powyższą służebność Sąd Rejonowy zasądził od wnioskodawcy na rzecz <span class="anon-block">M. K. (1)</span> jednorazowe wynagrodzenie w kwocie 2 775 zł, wyliczone przez biegłego sądowego z zakresu wyceny nieruchomości, stosownie do powierzchni ustanowionej służebności. O kosztach postępowania Sąd I instancji orzekł na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 1)">art. 520 § 1 k.p.c.</a> </p> <p> <strong> <!-- --> Apelację </strong>od tego postanowienia wniósł uczestnik postępowania <span class="anon-block">M. K. (1)</span>, zaskarżając je w całości.</p> <p>Apelujący zarzucił:</p> <p>1/ naruszenie prawa materialnego – <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 145)">art. 145 k.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż wnioskodawca Skarb Państwa nie posiada odpowiedniego dostępu do drogi publicznej pomimo, że <span class="anon-block">działka nr (...)</span> graniczy bezpośrednio z <span class="anon-block">działką nr (...)</span>, stanowiącą drogę publiczną;</p> <p>2/ błędne ustalenie, że ustanowienie służebności drogowej dla Skarbu Państwa zgodnie z treścią zaskarżonego postanowienia jest jedynym dostępnym i właściwym dojazdem do <span class="anon-block">działki nr (...)</span>, gdy faktycznie jest ona częścią kompleksu nieruchomości wnioskodawcy o łącznej powierzchni 435 ha;</p> <p>3/ naruszenie prawa procesowego – <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 231;art. 232;art. 233)">art. 231, art. 232, art. 233 k.p.c.</a> poprzez jednostronną ocenę dowodów zgromadzonych w sprawie i bezzasadne uwzględnienie wniosku.</p> <p>Podnosząc takie zarzuty apelujący wnosił o zmianę zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku oraz zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz apelującego uczestnika kosztów postępowania za obie instancje, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, z uwzględnieniem kosztów postępowania odwoławczego.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy zważył, co następuje.</strong> </p> <p>Nie jest zasadny zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> Okoliczność, że wzajemne prawa i obowiązki właścicieli graniczących ze sobą nieruchomości reguluje przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 145)">art. 145 k.c.</a> wyłącza możliwość rozstrzygnięcia sprawy na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> </p> <p>Nie można natomiast odmówić słuszności pozostałym zarzutom apelacji.</p> <p>Na gruncie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 145;art. 145 § 1)">art. 145 § 1 k.c.</a> należy wyodrębnić trzy rodzaje sytuacji, w których żądanie ustanowienia służebności drogi koniecznej może okazać się zasadne:</p> <p>1/ nieruchomość nie ma w ogóle dostępu do drogi publicznej;</p> <p>2/ nieruchomość ma wprawdzie dostęp do drogi publicznej, lecz dostęp ten jest nieodpowiedni, a przeszkodą są trudności dotyczące połączenia działki wnioskodawcy z drogą publiczną;</p> <p>3/ nieruchomość ma bezpośredni dostęp do drogi publicznej i dostęp ten jest odpowiedni, istnieje jednak inna przyczyna, z powodu której ustanowienie drogi koniecznej jest celowe, np. droga publiczna nie spełnia warunków potrzebnych do jej prawidłowego użytkowania.</p> <p>W sytuacji wskazanej w pkt 1 żądanie ustanowienia służebności będzie z reguły zasadne, natomiast w pozostałych przypadkach rzeczą Sądu orzekającego jest wnikliwa ocena stosunków gospodarczych w szerszym kontekście, z uwzględnieniem interesu społeczno – gospodarczego (szerzej zob. E. Koszel, <em> <!-- -->Glosa do uchwały S.N. z dnia 14 sierpnia 1985 r., III CZP 44/85,</em> Nowe Prawo 1988, nr 10 - 12, poz. poz. 217).</p> <p>W przedmiotowym stanie faktycznym nie ulega wątpliwości, że <span class="anon-block">działka nr (...)</span>, podana przez wnioskodawcę jako władnąca, ma dostęp do drogi publicznej, którą jest nieruchomość oznaczona nr <span class="anon-block">(...)</span> (brak przesłanki z pkt 1). Żadne dowody nie wskazują, aby droga publiczna była utrzymana w stanie uniemożliwiającym przejazd po niej wszelkimi środkami komunikacji, a więc dojazd tą drogą do <span class="anon-block">działki nr (...)</span> jest odpowiedni (brak przesłanki z pkt 3). Nietrafne jest więc powołanie przez Sąd Rejonowy w tej kwestii poglądu wyrażonego w uchwale Sądu Najwyższego z 14 sierpnia 1985 r. (III CZP 44/85), gdyż w okolicznościach sprawy trudności z przejazdem nie dotyczą <span class="anon-block">drogi publicznej nr (...)</span>.</p> <p>Przedmiotem oceny powinna więc być sytuacja wymieniona w pkt. 2 i zbadanie, czy dostęp nieruchomości nr <span class="anon-block">(...)</span>do drogi publicznej oznaczonej w ewidencji jako <span class="anon-block">działka nr (...)</span> jest odpowiedni.</p> <p>Należy uznać, że Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy w tym przedmiocie, gdyż nie przeprowadził właściwych dowodów pozwalających na dokonanie trafnych ustaleń.</p> <p>W pierwszej kolejności Sąd Okręgowy podnosi, że <span class="anon-block">działka nr (...)</span> nie stanowi typowego użytku rolniczego. Jest to tzw. grobla okalająca częściowo stawy oznaczone w ewidencji numerami: <span class="anon-block">(...)</span> i <span class="anon-block">(...)</span> (mapa ewidencyjna – k. 212, opinia biegłego geodety <span class="anon-block">P. M.</span> – k. 211). Od połączenia z <span class="anon-block">drogą publiczną nr (...)</span> jest wjazd na <span class="anon-block">działkę nr (...)</span> i na tej nieruchomości istnieją dwie utwardzone koleiny drogi. Biegły geodeta ocenił, że przejazd groblą jest niebezpieczny, a nie niemożliwy. Należy jednak uznać, że geodeta nie jest biegłym odpowiedniej specjalności, posiadającym kompetencje do rzeczowego wypowiadania się w kwestiach typowo rolniczych, czy też związanych z budownictwem drogowym. Brak właściwych dowodów uniemożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej pod kątem trafności rozstrzygnięcia Sądu I instancji, skutkuje nierozpoznaniem istoty sprawy i koniecznością przekazania jej do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Tomaszowie Lubelskim.</p> <p>Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji będzie miał na względzie charakter użytku i gospodarki jaka jest prowadzona na całej <span class="anon-block">działce nr (...)</span>, gdyż tylko na rzecz tej działki jest wnioskowane ustanowienie służebności. Wydaje się, że nieruchomość ta jest „służebną” w stosunku do gospodarki rybackiej prowadzonej na stawach (oznaczonych odrębnymi numerami ewidencyjnymi) przez osoby wywodzące swoje prawa od wnioskodawcy (gospodarstwo rybackie). Z uzasadnienia wniosku wynika, iż przejazd przez <span class="anon-block">działkę nr (...)</span> stanowiącą własność uczestnika postępowania <span class="anon-block">M. K. (1)</span> jest potrzebny tylko do dokonania zarybienia i odłowów ze stawów rybnych, które geodezyjnie są innymi nieruchomościami, w węźle odłowowym o nazwie <span class="anon-block"> (...)</span>. Biorąc pod uwagę względy gospodarcze i fakt, że Skarb Państwa jest właścicielem także innych nieruchomości położonych prawdopodobnie w jednym kompleksie, o ogólnej powierzchni 434,35 ha (zaświadczenie z księgi wieczystej – k. 5 – 15, umowa dzierżawy – k. 26 – 38) należy ocenić czy właściwą gospodarkę można prowadzić z innego miejsca na <span class="anon-block">działce nr (...)</span>, bądź na innych działkach stanowiących własność Skarbu Państwa w ramach ogólnego kompleksu, z których dojazd do drobi publicznej jest odpowiedni. Sąd powinien mieć w tej kwestii na względzie poglądy wyrażone w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Jeżeli nieruchomość ma dostęp do drogi publicznej, lecz dostęp ten nie jest odpowiedni, w zasadzie rzeczą właściciela nieruchomości jest wykonanie na własny koszt urządzeń czyniących ten dostęp do drogi publicznej odpowiednim i w ten sposób zaspokojenie interesów własnej nieruchomości. Wynika to z przepisów wyznaczających treść i zasady wykonywania prawa własności. Nie jest jednak wyłączona możliwość ustanowienia służebności drogi koniecznej przez grunt sąsiedni, jednak po porównaniu uszczuplenia pożytków z nieruchomości obciążonej oraz kosztów wykonania takich urządzeń i ich utrzymania przez wnioskującego o ustanowienie służebności na własnej działce (tak – orzeczenie SN z dnia 16 lutego 1962 r., III CR 195/62, OSNCP 1964, z.1, poz. 19; post. SN z dnia 20 września 2012 r., IV CSK 34/12, LEX nr 1230155; post. SN z dnia 27 listopada 2012 r., IV CSK 423/12, LEX nr 1275005). Niedopuszczalne jest przyznanie drogi koniecznej w przypadku, gdy brak połączenia drogowego należy przypisać rażącemu niedbalstwu właściciela gruntu (tak – orzeczenie SN z dnia 15 stycznia 1945 r., II C 1159/45, P. i P. 1946, z. 5 – 6, s. 217). Przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 145;art. 145 § 1)">art. 145 § 1 k.c.</a> nie przewiduje roszczenia o ustanowienie drogi koniecznej jedynie wobec niekorzystnego usytuowania przez samego właściciela budynków, czy też innych urządzeń na nieruchomości, ze względu na którą służebność miałaby być ustanowiona. W takim bowiem przypadku chodzi nie o dostęp do drogi publicznej lub do budynków gospodarskich (dojście, dojazd) lecz o łatwiejsze z nich korzystanie. Zorganizowanie łatwiejszego sposobu eksploatacji nieruchomości należy do jej właściciela i nie uzasadnia obciążenia działki sąsiedniej służebnością drogi koniecznej (tak – post. SN z dnia 18 września 1998 r., III CKN 609/97, OSNC 1999, z. 3, poz. 55; post. SN z dnia 21 czerwca 2011 r., I CSK 646/10, LEX nr 898248). W tym kontekście nie bez znaczenia pozostaje bezsporny w niniejszej sprawie fakt, że <span class="anon-block">działka nr (...)</span> była uprzednio także własnością Skarbu Państwa i została sprzedana uczestnikowi postępowania <span class="anon-block">M. K. (1)</span>, bez wyłączenia pasa gruntu wnioskowanego obecnie do ustanowienia służebności, czy też obciążenia jej przy sprzedaży stosowną służebnością na rzecz <span class="anon-block">działki nr (...)</span>. W tamtym czasie gospodarka rybacka była prowadzona w taki sam sposób, jak obecnie. Należy więc domniemywać, że Skarb Państwa nie widział „konieczności” ustanowienia służebności, bądź pozostawienia sobie własności pasa gruntu, o obciążenie którego obecnie wnioskuje, a dogodniejszego dostępu do istniejącego miejsca zarybiania i odłowu ryb pozbawił się sam. Nie można wykluczyć, że wnioskodawca ma możliwość usytuowania węzła zarybiania i odłowu ryb w innym miejscu. W takiej sytuacji żądanie ustanowienia służebności może okazać się w ogóle nieuprawnione. Tak szerokiej oceny rozwiązań gospodarczych nie można jednak dokonać bez przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu rolnictwa, którą Sąd I instancji powinien przeprowadzić. Nie jest wykluczone, że w zależności od wniosków wypływających z tej opinii zaistnieje potrzeba dopuszczenia dowodu z opinii biegłego innej specjalności (np. budownictwa drogowego, na okoliczność możliwości urządzenia skarpy przez wnioskodawcę we własnym zakresie, celem przejazdu samochodami od drogi publicznej, ale w zależności od możliwości, charakteru i miejsca prowadzonej na <span class="anon-block">działce nr (...)</span> gospodarki). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd przeprowadzi ewentualnie inne dowody, jeżeli zostaną one zawnioskowane przez uczestników, na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.</p> <p>Nadto należy zwrócić uwagę na właściwe określenie wnioskodawcy (jak w postanowieniu Sądu II instancji).</p> <p>Z tych względów na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 4)">art. 386 § 4 k.p.c.</a> Sąd Okręgowy orzekł, jak w postanowieniu.</p> </div>