I SA/Lu 1106/14

SENTENCJA Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 31 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. Z. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Z. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. UZASADNIENIE W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Rodzina utrzymuje się z renty skarżącego ([...] zł), emerytury żony ([...]zł) oraz dochodu w wynajmu ([...] zł). Jak wskazał obydwoje z żoną są osobami przewlekle chorymi. Z tego powodu znaczną część dochodu zmuszeni są przeznaczać na zakup lekarstw i wizyty lekarskie. Pozostałe wydatki to opłaty za media: energia elektryczna (150 zł), woda (100 zł), gaz 350 zł) i podatki. Majątek skarżącego składa się natomiast z domu jednorodzinnego o pow. 140 m2, budynku mieszkalno – usługowego o pow. 129,5 m2 (w trakcie budowy od 2001 r.), nieruchomości rolnych o pow. 1,5 ha oraz samochodu osobowego marki Chevrolet zakupionego na kredyt (do spłaty pozostało 20.000 zł). Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich i jako instytucja wyjątkowa powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez środków do życia i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 199/13 oraz H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). W niniejszej sprawie skarżący wnosi o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Warunki jakie powinien spełnić by skorzystać z tego prawa określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniając z tej perspektywy wniosek strony skarżącej, uwzględniwszy jednocześnie powyższe uwagi teoretyczne, referendarz sądowy nie znalazł podstaw do uznania go za zasadny. Mianowicie - w jego ocenie - sytuacja finansowa strony nie pozwala przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpocząć należy od wskazania, że do wymagalnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych należy jedynie wpis od skargi w wysokości 200 zł. Natomiast pozostałe ewentualne koszty sądowe jakie mogą wystąpić to: opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem - 100 zł, wpis od zażalenia - 100 zł, wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej - 100 zł. Koszty sądowe nie są zatem wysokie, a poza wpisem od skargi są to koszty hipotetyczne, które jeśli nawet zaistnieją będą rozłożone w czasie. Zestawienie powyższych kosztów, częściowo ewentualnych i odroczonych w czasie z możliwościami finansowymi strony skarżącej prowadzi do wniosku, że ich uiszczenie nie powinno stanowić dla strony żadnej trudności. Mianowicie jak wynika ze złożonego przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Źródłem dochodów rodziny jest renta skarżącego, emerytura jego żony oraz dochód z wynajmu. Łączna miesięczna suma dochód dwuosobowej rodziny wynosi [...] zł. W tych okolicznościach nie może być wątpliwości, iż jest to relatywnie wysoki dochód, który z całą pewnością pozwala na wygospodarowanie pewnych oszczędności, a już na pewno odpowiadających kwocie wymaganego wpisu od skargi. Wysokość dochodów na osobę w gospodarstwie domowym skarżącego kształtuje się na poziomie znacznie przewyższającym przeciętny miesięczny dochód na osobę w gospodarstwach domowych (wg. GUS dochód ten w 2013 r. wyniósł 1299 zł na osobę). Tym samym nie można przyjąć, że wnioskodawca żyje w ubóstwie, co uzasadniałoby uwzględnienie jego wniosku w pełnym zakresie. Sytuacja strony nie daje także podstaw do chociażby częściowego uwzględnienia jej wniosku, ponieważ poziom dochodów rodziny pozwala jej na poniesie pełnych kosztów sądowych związanych z niniejszą sprawą, które oprócz wymaganego wpisu maja charakter hipotetyczny, a co więcej są rozłożone w czasie. Nie bez znaczenia jest również fakt posiadania majątku znacznej wartości (dom jednorodzinny o pow. 140 m2 , nieruchomości rolne o pow. 1,5 ha, budynek mieszkalno-usługowy w trakcie budowy oraz samochód osobowy znacznej wartości). Argumentem za przyznaniem skarżącej prawa pomocy nie może być fakt ponoszenia kosztów utrzymania, które nie odbiegają od przeciętnych kosztów utrzymania dwuosobowej rodziny, jak również kosztów zwianych ze spłatą kredytu wziętego na zakup samochodu osobowego. Zobowiązanie to zostało bowiem zaciągnięte nie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, lecz powiększenie wartości posiadanego majątku. Odnośnie zaś wskazywanych kosztów leczenia podnieść należy, że skarżący w żaden sposób nie udokumentował wydatków jakie ponosi z tytułu posiadanych przez niego oraz jego małżonkę chorób, a tylko to mogło stworzyć możliwość przeprowadzenia całościowej oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego. Wskazać należy, iż w interesie skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy leżeć powinno prawidłowe oraz pełne wyjaśnienie i udokumentowanie rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. W ocenie zaś referendarza postawa skarżącego służy zaprezentowaniu swojej sytuacji majątkowej w taki sposób by odpowiadała przesłankom uwzględnienia przedmiotowego żądania. Co więcej, skarżący kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinien zaś liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku stosowne oszczędności. Konkludując, wyjątkowość instytucji prawa pomocy oznacza, że jeśli wnioskodawca ma możliwość - bądź we własnym zakresie, bądź przy pomocy osób bliskich, zwłaszcza tych pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym - poniesienia kosztów postępowania, koszty te nie powinny być przerzucane na budżet państwa, a w konsekwencji na ogół obywateli. W ocenie referendarza sądowego skarżący takowe możliwości posiada. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.