II SA/Ke 732/08

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.),, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Mrozicka - Bąbel, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 grudnia 2008r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania R. Z. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy przez Kierownika Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy ustalił, że wnioskiem z dnia 18 czerwca 2008 r. R. Z. zwrócił się do Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o udzielenie pomocy w formie zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na zakup żywności, leków, dojazdów na leczenie, opłatę za energię elektryczną, wodę, wywóz nieczystości i gaz. Skarżący wyjaśnił, że nie pracuje, bowiem praca sezonowa skończyła się 15 kwietnia 2008 r. Aktualnie przebywa na zwolnieniu lekarskim i ma skierowanie do szpitala. Żona nie pracuje, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Natomiast dochód jego rodziny w miesiącu maju to zasiłek rodzinny 194 zł i pielęgnacyjny 153 zł na syna M. Kierownik Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej po uprzednim przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, wydał w dniu [...] m.in. decyzję dotyczącą odmowy przyznania zasiłku okresowego. Jako podstawę prawną decyzji organ I instancji wskazał m.in. przepisy art. 8 i 38 ustawy o pomocy społecznej, a w jej uzasadnieniu, wskazując na treść przepisów art. 38 ust. 1 pkt. 2 i ust. 2 pkt. 2 ustawy organ podał, że kryterium dochodowe rodziny wnioskodawcy wyliczone zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt. 2 i 3 ustawy wynosi 1053,00 zł i jest niższe od dochodu faktycznego rodziny, tj. kwoty 1483,61 zł, co nie kwalifikuje do pomocy w formie zasiłku okresowego. Ponadto organ wyjaśnił, że wykazując zrozumienie dla potrzeb rodziny skarżącego koniecznych do jej prawidłowego funkcjonowania, udzielono pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego oraz zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności w ramach rządowego programu " Pomoc państwa w zakresie dożywiania." Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia złożył R. Z. zarzucając, iż jego dochód faktyczny jest niezgodny z dochodem obliczonym przez MGOPS. Do dochodów z miesiąca maja organ wliczył dług zaciągnięty w banku w kwocie 776,57 zł, a na dzień 30 maja 2008 r. dług wynosił już 819,01 zł. Skarżący poinformował również, że przebywał w szpitalu i choruje od 15 kwietnia 2008 r. do nadal. Z kolei żona i syn posiadają orzeczenia o niepełnosprawności. Rozpoznając powyższe odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu decyzji z dnia [...], utrzymującej w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie wskazało, że decyzja organu I instancji jest trafna i nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Z uzasadnienia rozstrzygnięcia organu I instancji wprawdzie nie wynika, w jaki sposób ustalono dochód rodziny skarżącego w kwocie 1483,61 zł, a w związku z wyjaśnieniami złożonymi poza decyzją jest pewne, że kwota ta nie została ustalona w sposób prawidłowy, jednakże prawidłowo ustalona wysokość dochodu tej rodziny z miesiąca maja 2008 r., potwierdza zasadność odmowy przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego. W tej sytuacji nie ma więc podstaw do wzruszenia zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy natomiast stwierdził konieczność wyjaśnienia sposobu wyliczenia dochodu rodziny Z. za miesiąc maj 2008 r. Organ II instancji przytoczył treść przepisów art. 38 ust. 1 pkt 1,2 i 3 pkt 1 oraz art. 147 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz wyjaśnił, że stosownie do treści art. 8 ust. 3 cyt. ustawy dochodem są wszelkie przychody z miesiąca poprzedzającego złożenia wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Przechodząc do okoliczności niniejszej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że z protokołu sporządzonego w dniu 18 czerwca 2008 r. na okoliczność przeprowadzenia rozmowy i sporządzenia wywiadu środowiskowego w domu mieszkalnym rodziny Z. wynika, że dochodem tej rodziny w miesiącu maju 2008 r. był pobrany debet na rachunku bankowym w kwocie 776,57 zł oraz zasiłek rodzinny i pielęgnacyjny dla syna M. Jeśli chodzi o gospodarstwo rolne, to R. Z. wyjaśnił, że jest wprawdzie współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,72 ha, jednakże tego gospodarstwa nie prowadzi i nie osiąga z niego żadnych dochodów, bowiem nie posiada maszyn rolniczych i narzędzi. Część gospodarstwa stanowi działka siedliskowa oraz ogród i warzywniak, natomiast postała część jest dużym i nieużytkowym stokiem. Organ odwoławczy stwierdził na podstawie wyjaśnień i przedłożonych do wglądu decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego oraz pielęgnacyjnego, że organ I instancji ustalił miesięczny dochód rodziny skarżącego na kwotę 1483,61 zł. W skład tego dochodu wliczono: kwotę debetu bankowego w wysokości 776,57 zł, kwotę dochodu z gospodarstwa rolnego w wysokości 356,04 zł (1,72 ha x 207 zł = 356,04 zł), kwotę zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami w wysokości 198,00 zł oraz kwotę zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153,00 zł. Zatem dochód rodziny w łącznej wysokości wyniósł 1.483,61 zł. Dochód w tej wysokości został wskazany w zaskarżonej decyzji i był podstawą oceny spełnienia kryterium dochodowego. Jednakże z zaświadczenia wystawionego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wynika, że z dniem 16 kwietnia 2008 r. R. Z. nabył prawo do zasiłku chorobowego z ZUS i pobrał ten zasiłek za miesiąc kwiecień 2008 r. w kwocie 383,40 zł, za miesiąc maj 2008 r. w kwocie 792,36 zł, za miesiąc czerwiec w kwocie 775,84 zł oraz za lipiec w wysokości 435,29 zł. Organ II instancji ustalił, że R. Z. podczas prowadzonego postępowania w czerwcu 2008 r. nie ujawnił dochodu z tytułu zasiłku chorobowego, a jedynie we wniosku podał, że przebywa na zwolnieniu lekarskim. Organ odwoławczy podkreślił, że obowiązkiem organu administracji jest ustalenie stanu faktycznego ponad wszelką wątpliwość dlatego też SKO na nowo ustaliło dochód rodziny R. Z. w miesiącu maju 2008 r. na kwotę 1143 ,36 zł. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z najnowszym orzecznictwem sądów administracyjnych przy obliczaniu dochodu z gospodarstwa rolnego dla celów pomocy społecznej organy administracji winny ustalać, czy wnioskodawca faktycznie prowadzi gospodarstwo i osiąga z niego pożytki (dochody), czy też z przyczyn zdrowotnych nie może uprawiać gospodarstwa rolnego. Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy SKO uznało, że zarówno R. Z. z uwagi na pobieranie zasiłku chorobowego z ZUS, jak i jego żona legitymująca się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nie byli zdolni do prowadzenia gospodarstwa rolnego, dlatego też organ II instancji odstąpił od wliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego do dochodu rodziny strony. Biorąc pod uwagę doświadczenie życiowe i racjonalną ocenę sytuacji, w przekonaniu organu II instancji nie powinno się również traktować jako dochodu z danego miesiąca debetu bankowego, będącego w istocie kredytem, który podlega obowiązkowi spłaty. Tym samym dochodem rodziny Z. w miesiącu maju 2008 r. stanowił zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł, zasiłek chorobowy w kwocie 792,36 zł oraz zasiłek rodzinny z dodatkami w kwocie 198,00 zł (68 zł + 80 zł + 50 ). Łącznie dochód wyniósł 1143,36 zł. Kwota ta jest zatem wyższa od kryterium dochodowego trzyosobowej rodziny w wysokości 1053,00 zł, co automatycznie powoduje brak możliwości przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zasady przyznawania i ustalania wysokości świadczenia w postaci zasiłku okresowego zostały przez ustawodawcę określone w sposób ścisły, nie dopuszczając w tym względzie uznania administracyjnego. Tym samym pobyt w szpitalu i trudna sytuacja zdrowotna rodziny spowodowana niepełnosprawnością i potrzebą leczenia, nie może mieć wpływu na zasadność przyznania i samą wysokość zasiłku okresowego, który z woli ustawodawcy w przypadku osób w rodzinie, jest zawsze matematyczną różnicą pomiędzy ustalonym kryterium dochodowym rodziny, a dochodem tej rodziny. Ponieważ od kwoty niższej nie da się odjąć kwoty wyższej, nie jest w ogóle w takiej sytuacji możliwe realne ustalenie wysokości zasiłku okresowego. Stąd zasadna staje się odmowa przyznania tego rodzaju świadczenia. SKO podniosło, że ze względu na wysokość dochodu rodziny w dacie rozpatrywania wniosku R Zioło, zasiłek okresowy nie przysługiwał, jednakże w przypadku, gdy dochody rodziny ulegną ewentualnemu zmniejszeniu, a sytuacja zdrowotna nie ulegnie poprawie skarżący będzie mógł ubiegać się także o tę formę pomocy społecznej. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach R. Z. podnosząc, że w miesiącu maju 2008 r. nie otrzymał zasiłku chorobowego, na potwierdzenie czego przesłał zaświadczenie z ZUS z dnia 21 października 2008 r., gdzie pracownik ZUS odnotował daty wypłaty zasiłku za poszczególne miesiące. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w pisemnych motywach decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Sądowa kontrola legalności orzeczeń wydawanych w toku postępowania administracyjnego sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności ( art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Kwestią sporną w niniejszej sprawie, konieczną do wyjaśnienia pozostawała wysokość dochodu uzyskanego przez R. Z. w miesiącu maju 2008 r. Od wysokości tego dochodu bowiem zależała możliwość przyznania zasiłku okresowego. Zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r. Nr 115 poz. 728. ze zm.) – zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej, zasiłek okresowy przysługuje, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność i bezrobocie, możliwość utrzymania bądź nabycia uprawnień lub świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego, m. in. rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. W myśl art. 8 ust 1 pkt 3 tej ustawy "kryterium dochodowe rodziny" oblicza się poprzez zsumowanie kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Z dniem 1 października 2006 r. kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie zostało określone w § 1 pkt 1 b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950) na poziomie nie przekraczającym 351 zł. W konsekwencji kryterium dochodowe trzyosobowej rodziny wynosi, jak słusznie wskazały organy administracji 1053 zł. Stosownie do treści art. 38 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku rodziny zasiłek okresowy ustala się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny, a dochodem tej rodziny, a kwota zasiłku nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (art. 38 ust 3 pkt 2). Odnosząc powyższe przepisy do okoliczności niniejszej sprawy należy podkreślić, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie uznało, iż organ I instancji błędnie obliczył dochód rodziny skarżącego, jednakże nie można również w całości zgodzić się z obliczeniami dokonanymi przez organ odwoławczy. W myśl przepisu art. 8 ust. 3 ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Nie ulega zatem wątpliwości, że dochód rodziny R. Z. w miesiącu maju 2008 r. obejmował kwotę zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami w wysokości 198,00 zł oraz kwotę zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł. Z całą pewnością również do dochodów rodziny Z. należy doliczyć kwotę uzyskaną z tytułu zasiłku chorobowego R. Z. Nie ma przy tym znaczenia data wypłacenia skarżącemu zasiłku chorobowego, co nastąpiło w dniu 6 czerwca 2008 r., skoro w dacie ubiegania się przez niego o przyznanie pomocy społecznej zasiłek chorobowy mu przysługiwał, zaś jego wypłata w terminie późniejszym była jedynie czynnością materialno - techniczną. Należy wyrazić pogląd, że w przypadku należności wypłacanych cyklicznie w okresach miesięcznych, przewidywalnych co do wysokości i daty ich wymagalności, opóźnienie w ich wypłacie nie oznacza ich wyłączenia z dochodu za miesiąc, za który przysługują, ustalanego w celu oceny, czy osoba która ubiega się o zasiłek okresowy, spełnia kryterium dochodowe warunkujące możliwość jego przyznania. Osoba uprawniona do wypłaty takich należności, może bowiem zarówno dochodzić ich wypłaty w ustalonym terminie wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w wypłacie, jak i na ich poczet zaciągać zobowiązania w miesiącu, za który należności te przysługują. Przyjęcie przeciwnej wykładni powodowałoby, że o zasiłek okresowy mogłyby się ubiegać osoby uzyskujące wysokie dochody np. z tytułu pracy zawodowej, już w przypadku krótkiego opóźnienia w wypłacie wynagrodzenia powodującego, że w danym miesiącu kalendarzowym, nie miałyby one żadnego dochodu. Słusznie również zauważył organ II instancji, że nie można uznać, iż rodzina R. Z. w maju 2008 r. uzyskała dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Do uwzględnienia takiego dochodu koniecznym bowiem było ustalenie, że osoba ubiegająca się o zasiłek faktycznie prowadzi gospodarstwo rolne lub ma możliwość jego prowadzenia i uzyskiwania tą drogą środków utrzymania (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 września 2006 r., I SA/Wa 1215/06, LEX 255669). Skarżący natomiast, a także jego żona, ze względów zdrowotnych nie byli zdolni do prowadzenia tego gospodarstwa rolnego. Nie można natomiast zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, iż środki uzyskane z debetu rachunku bankowego, stanowiące w istocie kredyt udzielony przez bank prowadzący taki rachunek, nie mogą być uznane za dochód. W wyroku z dnia 8 grudnia 2006 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 700/06, LEX nr 320923, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie stanął na stanowisku, że katalog obciążeń pomniejszających dochód jak i katalog przychodów odliczonych od dochodu są na gruncie ustawy o pomocy społecznej zamknięte. Zarówno katalog odliczeń jak i katalog pomniejszeń nie obejmują kwot uzyskanych z tytułu pożyczki. W żadnym przepisie ustawy nie postanowiono, iż kwota pożyczki nie podlega zaliczeniu do dochodu, bądź że kwota ta podlega odliczeniu od dochodu. Pomoc społeczna jest instytucją publiczną mającą na celu zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, które nie dysponują środkami finansowymi na poziomie ustalonego kryterium dochodowego – w dacie ubiegania się o pomoc społeczną. Z tej przyczyny nie ma znaczenia tytuł i źródło uzyskiwania tych środków, albowiem pożyczka, podobnie jak kredyt, jest przychodem mogącym stanowić źródło utrzymania w okresie dysponowania kwotą pożyczki (kredytu). Dlatego też nawet kwoty pożyczek, kredytów, wydatkowanych na podstawowe utrzymanie stanowią z punktu widzenia ustawy o pomocy społecznej dochód podlegający wliczeniu do dochodu. Podzielając zaprezentowany pogląd Sąd uznał, że do dochodu rodziny skarżącego uzyskanego w maju 2008 r. należało również doliczyć kwotę uzyskaną przez R. Z. z debetu rachunku bankowego. Niezależnie od tego, czy wysokość uzyskanych przez skarżącego z tego tytułu środków wyniosła 776,57zł, jak to przyjął organ I instancji, czy też była równa kwocie 819,01, jak twierdził R. Z., konieczność doliczenie powyższych sum do dochodu przyjętego przez SKO powodowała, że rodzina skarżącego tym bardziej przekroczyła kryterium dochodowe, które w przypadku trzyosobowej rodziny wynosi 1053 zł. Okoliczność ta dodatkowo uzasadniała odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego zasiłku okresowego. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.